Cukrzycą zajmują się wspólnie lekarz rodzinny (POZ) i diabetolog: wiele osób z cukrzycą typu 2 leczonych tabletkami prowadzi POZ, a cukrzyca typu 1, insulinoterapia, ciąża i powikłania wymagają opieki poradni diabetologicznej. Niezależnie od tego, kto prowadzi leczenie, potrzebne są regularne wizyty i coroczny przegląd w kierunku powikłań. Osobnym, ważnym momentem jest przejście nastolatka z cukrzycą typu 1 z poradni dziecięcej do poradni dla dorosłych.

Kto prowadzi leczenie cukrzycy

Lekarz rodzinny (POZ) Diabetolog (poradnia specjalistyczna)
kogo prowadzi większość osób z cukrzycą typu 2 leczonych dietą i lekami doustnymi lub GLP-1 cukrzyca typu 1, LADA, MODY, osoby na insulinie z trudnym wyrównaniem, ciąża
zadania wykrywanie cukrzycy i stanu przedcukrzycowego, leczenie, badania kontrolne, recepty, skierowania ustalenie i zmiana leczenia, pompy insulinowe i CGM, edukacja, leczenie powikłań
skierowanie nie jest potrzebne potrzebne skierowanie (NFZ)

To model współpracy: diabetolog może ustalić leczenie, a dalsze wizyty kontrolne prowadzi POZ. W ramach opieki koordynowanej w POZ przychodnia może prowadzić tzw. porady kompleksowe dla osób z cukrzycą typu 2, z planem leczenia, badaniami i edukacją.

W opiece biorą udział także pielęgniarka lub edukator diabetologiczny (nauka pomiarów, insulinoterapii, liczenia wymienników), dietetyk, okulista i, przy problemach ze stopami, gabinet stopy cukrzycowej.

Kiedy skierowanie do diabetologa

  • cukrzyca typu 1 lub podejrzenie innego typu (LADA, MODY),
  • rozpoczęcie i prowadzenie insulinoterapii z trudnościami w wyrównaniu,
  • planowanie ciąży i ciąża u kobiety z cukrzycą oraz cukrzyca ciążowa,
  • brak osiągnięcia celów leczenia mimo modyfikacji terapii (zwykle HbA1c powyżej celu przez 3–6 miesięcy),
  • nawracające ciężkie niedocukrzenia lub nieświadomość hipoglikemii,
  • rozwinięte powikłania (nerki, oczy, stopa, neuropatia),
  • kwalifikacja do pompy insulinowej lub systemu CGM.

Jak często wizyty i badania

Orientacyjny plan według zaleceń PTD (częstość zawsze ustala lekarz):

Co Jak często
wizyta kontrolna, ciśnienie, masa ciała, przegląd samokontroli co 3–6 miesięcy
HbA1c co 3 miesiące przy zmianie leczenia lub braku celu, przy dobrym wyrównaniu co najmniej raz w roku
lipidogram raz w roku
kreatynina z eGFR i albumina w moczu (UACR) raz w roku (choroba nerek)
badanie dna oka raz w roku, a przy braku retinopatii i dobrym wyrównaniu co 1–2 lata
badanie stóp co najmniej raz w roku, częściej w grupach ryzyka
TSH w cukrzycy typu 1 raz w roku (tarczyca a cukrzyca)
ALT, morfologia, witamina B12 według wskazań, np. B12 przy długim leczeniu metforminą

Wszystkie cele leczenia (HbA1c, ciśnienie, LDL) zebraliśmy w artykule zalecenia PTD 2026. Do wizyty warto przygotować wyniki z glukometru lub raport z CGM, listę leków i pytania; pomoże w tym dzienniczek samokontroli.

Przejście od diabetologa dziecięcego do poradni dla dorosłych

Przejście spod opieki diabetologa dziecięcego do poradni dla dorosłych to szczególny moment w życiu młodej osoby z cukrzycą typu 1 i okres podwyższonego ryzyka pogorszenia kontroli choroby. Zmiana lekarza i całego otoczenia zbiega się z usamodzielnianiem, studiami lub pierwszą pracą, więc łatwo o porzucenie regularnych wizyt. Naczelną zasadą jest ciągłość opieki, bez luki między poradniami.

Kiedy: optymalnie między 16. a 21. rokiem życia, z terminem dobranym indywidualnie do dojrzałości, sytuacji rodzinnej i edukacyjnej. Przygotowanie zaczyna się co najmniej rok wcześniej.

Jak przebiega dobre przekazanie opieki:

  1. Na jednej z ostatnich wizyt (nie później niż 6 miesięcy przed zmianą) lekarz kieruje do konkretnej poradni dla dorosłych i pomaga ustalić termin.
  2. Pacjent dostaje kartę informacyjną z podsumowaniem leczenia: sposób terapii, sprzęt, powikłania, trudności.
  3. Dokumentacja trafia (za zgodą) do poradni przejmującej opiekę.
  4. Pierwsza wizyta u diabetologa dla dorosłych odbywa się najpóźniej 6 miesięcy po zakończeniu opieki pediatrycznej, a najlepiej bez żadnej przerwy.

Na co zwrócić uwagę:

  • umów wizytę, zanim skończy się opieka w poradni dziecięcej,
  • zabierz dokumentację, aktualne dawki i ustawienia pompy lub penów, raporty z CGM,
  • sprawdź ciągłość refundacji sprzętu (pompa, sensory) po przejściu do dorosłych: zasady opisujemy w artykułach o refundacji pompy i refundacji CGM,
  • w poradni dla dorosłych wizyty są zwykle krótsze, a lekarz rozmawia z pacjentem, nie z rodzicami: to dobry moment, by w pełni przejąć stery nad swoją cukrzycą.

Młodym dorosłym przydają się też informacje o prawie jazdy, alkoholu i pracy.

Źródła

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl
  2. American Diabetes Association. 14. Children and Adolescents: Standards of Care in Diabetes–2026 (transition from pediatric to adult care). Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1).
  3. Peters A, Laffel L. Diabetes care for emerging adults: recommendations for transition from pediatric to adult diabetes care systems. Diabetes Care 2011;34(11):2477–2485. doi:10.2337/dc11-1723