Pen do insuliny to wstrzykiwacz w kształcie długopisu, którym podaje się insulinę podskórnie przez cienką, krótką igłę. Jest dokładniejszy i wygodniejszy niż strzykawka, a nowe „inteligentne” peny zapamiętują godzinę i wielkość dawki. Klucz do skutecznego leczenia to poprawna technika: nowa igła 4–5 mm do każdego wstrzyknięcia, test drożności, odczekanie 10 sekund i zmiana miejsc wkłucia.

Rodzaje penów

Rodzaj Jak działa Przykłady
pen jednorazowy (gotowy) fabrycznie napełniony; po zużyciu wyrzuca się cały FlexPen, FlexTouch, SoloStar, KwikPen
pen wielokrotnego użytku wymienia się wkład z insuliną (zwykle 3 ml, 300 j.) NovoPen 6, NovoPen Echo Plus, HumaPen, AllStar
pen z dawką co 0,5 j. precyzyjne małe dawki dla dzieci i osób bardzo wrażliwych na insulinę
pen „inteligentny” zapamiętuje czas i wielkość dawki, przesyła dane do aplikacji NovoPen 6, NovoPen Echo Plus, nakładki na peny

Ważne: wkład pasuje tylko do penu tego samego producenta. Insuliny o stężeniu 200 lub 300 j./ml podaje się wyłącznie w przeznaczonym dla nich, fabrycznym penie, a skala penu pokazuje od razu właściwą dawkę w jednostkach. Nigdy nie pobieraj insuliny z penu strzykawką.

Peny wielokrotnego użytku często można otrzymać bezpłatnie w poradni diabetologicznej lub od producenta. Każdy użytkownik penów powinien mieć zapasowy pen.

Jak podać insulinę penem krok po kroku

  1. Umyj ręce. Sprawdź nazwę insuliny i datę ważności; przy dwóch rodzajach insulin łatwo o pomyłkę, pomagają peny w różnych kolorach.
  2. Insulinę mętną (NPH, mieszanki) wymieszaj: przetocz pen w dłoniach 10 razy i odwróć go 10 razy, aż płyn będzie równomiernie mleczny. Insuliny przejrzystej nie trzeba mieszać.
  3. Załóż nową igłę, zdejmij obie osłonki.
  4. Test drożności: ustaw 2 jednostki, trzymaj pen igłą do góry, postukaj, by pęcherzyki uniosły się do góry, i wciśnij przycisk. Na końcu igły musi pojawić się kropla; jeśli nie, powtórz (do 3 razy), a potem wymień igłę.
  5. Ustaw dawkę pokrętłem.
  6. Wkłuj igłę prostopadle (90°) w czystą skórę, nie przez ubranie. Dezynfekcja alkoholem w domu nie jest konieczna.
  7. Wciśnij przycisk do końca i odczekaj ok. 10 sekund (przy większych dawkach dłużej), aby insulina nie wypłynęła.
  8. Wyjmij igłę, zdejmij ją z penu i wyrzuć do pojemnika na odpady ostre (np. twarda butelka z zakrętką). Nie przechowuj penu z założoną igłą: do wkładu dostaje się powietrze, a insulina może wyciekać.

Igły: długość i jednorazowe użycie

  • zaleca się igły 4 mm (ewentualnie 5 mm) u dorosłych i dzieci, także z otyłością: trafiają w tkankę podskórną, a ryzyko wstrzyknięcia domięśniowego jest najmniejsze,
  • przy igle 4 mm fałd skóry zwykle nie jest potrzebny; stosuje się go u bardzo szczupłych osób i małych dzieci,
  • igły 8 mm i dłuższe zwiększają ryzyko wstrzyknięcia do mięśnia, co przyspiesza wchłanianie i grozi niedocukrzeniem,
  • nowa igła do każdego wstrzyknięcia: używana igła jest tępa, boli bardziej, może się zatkać i sprzyja zgrubieniom pod skórą.

Gdzie wstrzykiwać i jak zmieniać miejsca

Miejsce Wchłanianie Zalecane dla
brzuch (min. 3 cm od pępka) najszybsze insuliny do posiłków
uda (przednio-boczna część) wolniejsze insuliny bazowe, NPH
pośladki (górna, zewnętrzna część) wolne insulina bazowa, małe dzieci
ramiona (tył) średnie gdy pomaga druga osoba

Rotacja: podziel okolicę (np. brzuch) na 4 części i każdego tygodnia używaj innej, a kolejne wkłucia odsuwaj o ok. 1–2 cm. Insulinę do posiłków najlepiej podawać stale w tę samą okolicę (np. brzuch), a bazową w inną (np. uda), żeby wchłanianie było przewidywalne.

Lipohipertrofia: zgrubienia pod skórą

Zgrubienia powstają w miejscach wielokrotnych wkłuć i występują nawet u połowy osób na insulinie. Insulina wstrzyknięta w zgrubienie wchłania się nieregularnie, co daje niewyjaśnione skoki cukru i niedocukrzenia.

  • regularnie oglądaj i obmacuj miejsca wkłuć; zgrubienie jest miękkie, gumowate, często niebolesne,
  • nie wstrzykuj w zgrubienia; po przejściu na zdrową skórę zmniejsz dawkę według zaleceń lekarza, bo insulina zacznie się lepiej wchłaniać,
  • zgrubienia zwykle cofają się po kilku miesiącach.

Najczęstsze błędy

  • brak testu drożności (pierwsza dawka „w powietrze” albo niepełna),
  • wyjmowanie igły od razu po wciśnięciu przycisku,
  • ponowne używanie igieł, zostawianie igły na penie,
  • niewymieszanie insuliny NPH lub mieszanki,
  • wstrzykiwanie zawsze w to samo miejsce,
  • pomylenie insuliny posiłkowej z bazową.

Przechowywanie

Zapas insuliny trzymaj w lodówce (2–8°C), a pen w użyciu w temperaturze pokojowej przez 4–8 tygodni, zależnie od preparatu. Chroń go przed słońcem, mrozem i upałem. Więcej o rodzajach insulin i czasie działania: rodzaje insulin.

Pen czy pompa

Pen jest prosty, tani i niezawodny; korzysta z niego większość osób z cukrzycą typu 2 na insulinie i wiele osób z cukrzycą typu 1. Alternatywą jest pompa insulinowa, a dla osób na penach także CGM, który z inteligentnym penem pokazuje dawki na wykresie cukru.

Źródła

  1. Frid AH i wsp. New Insulin Delivery Recommendations. Mayo Clin Proc 2016;91(9):1231–1255. doi:10.1016/j.mayocp.2016.06.010
  2. Gibney MA i wsp. Skin and subcutaneous adipose layer thickness in adults with diabetes at sites used for insulin injections. Curr Med Res Opin 2010;26(6):1519–1530. doi:10.1185/03007995.2010.481203
  3. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl
  4. Blanco M i wsp. Prevalence and risk factors of lipohypertrophy in insulin-injecting patients with diabetes. Diabetes Metab 2013;39(5):445–453. doi:10.1016/j.diabet.2013.05.006