Dobowa zbiórka moczu (DZM) to badanie, w którym zbiera się cały mocz z 24 godzin, by oznaczyć ilość wydalanych substancji. Służy głównie do oceny pracy nerek – co ma duże znaczenie w cukrzycy. Poniżej instrukcja, jak wykonać ją poprawnie.

Co ocenia DZM?

W dobowej zbiórce oznacza się m.in. białko/albuminę, kreatyninę, elektrolity (sód, potas), kwas moczowy, wapń, fosfor, mocznik, a czasem hormony. Pozwala to ocenić funkcję nerek i bilans wodno-elektrolitowy. Najczęstsze wskazania to podejrzenie choroby nerek, a także cukrzyca, kwasica, osteoporoza czy zaburzenia tarczycy.

Jak zebrać mocz krok po kroku

  1. Rano (np. o 7:00) oddaj pierwszy mocz do toalety – tej porcji nie zbieramy, ale zapisz godzinę.
  2. Od tej chwili zbieraj cały mocz – każdą kolejną porcję – do dużego, czystego, zamkniętego pojemnika.
  3. Następnego dnia o tej samej godzinie (7:00) oddaj ostatnią porcję do pojemnika – to kończy zbiórkę.
  4. Zmierz i zapisz łączną objętość zebranego moczu.
  5. Dobrze wymieszaj całość i pobierz ok. 100 ml do sterylnego pojemniczka, który zanosisz do laboratorium razem z informacją o całkowitej objętości.

Okresu zbiórki nie przedłużaj ponad 24 godziny.

Przygotowanie – o czym pamiętać

  • dzień przed i w trakcie unikaj dużego wysiłku, stresu i gorących kąpieli,
  • zwykle odradza się kawę, mocną herbatę, kakao, wanilię, alkohol i cytrusy (mogą zaburzyć wynik, np. zwiększyć wydalanie białka lub kwasu moczowego),
  • w trakcie zbiórki przechowuj mocz w chłodzie (ok. 2–4°C),
  • stosuj się do indywidualnych zaleceń lekarza/laboratorium (część leków lub badań wymaga innych przygotowań).

DZM a nowsze badania nerek

W diagnostyce cukrzycowej choroby nerek dobową zbiórkę coraz częściej zastępuje wskaźnik albumina/kreatynina (ACR) oznaczany z jednej (najlepiej porannej) próbki moczu – jest wygodniejszy i pozwala uniknąć błędów zbiórki. DZM bywa jednak nadal wykorzystywana w wybranych sytuacjach.

Normy wybranych parametrów w DZM

Zakresy referencyjne zależą od laboratorium, wieku, płci i diety; poniżej wartości orientacyjne u dorosłych:

Parametr Orientacyjna norma (na dobę) Kiedy się go oznacza
objętość moczu ok. 0,8–2,5 l zawsze; za mała lub za duża może wskazywać na błąd zbiórki, odwodnienie lub wielomocz
albumina poniżej 30 mg ocena cukrzycowej choroby nerek; 30–300 mg to umiarkowanie zwiększona, powyżej 300 mg znacznie zwiększona albuminuria
białko całkowite poniżej 150 mg choroby nerek, duży białkomocz
kreatynina ok. 0,8–1,8 g (zależnie od masy mięśni) kontrola poprawności zbiórki, klirens kreatyniny
sód zależy od spożycia soli (ok. 40–220 mmol) ocena spożycia soli, nadciśnienie
potas ok. 25–125 mmol zaburzenia elektrolitowe, leki moczopędne
wapń poniżej ok. 250–300 mg kamica nerkowa, osteoporoza
kwas moczowy poniżej ok. 800 mg kamica, dna moczanowa
glukoza zwykle niewykrywalna lub śladowa cukromocz, próg nerkowy; przy flozynach zawsze wysoka

Wynik interpretuje lekarz razem z badaniami krwi. Klirens kreatyniny z DZM bywa używany do oceny pracy nerek, gdy eGFR z krwi może być niewiarygodny (np. bardzo mała lub bardzo duża masa mięśni, amputacje, ciąża).

Najczęstsze błędy przy zbiórce

  • zebranie pierwszej porannej porcji z dnia rozpoczęcia (powinna trafić do toalety),
  • pominięcie porcji w ciągu dnia, np. poza domem lub podczas oddawania stolca,
  • brak ostatniej porcji następnego ranka,
  • przechowywanie pojemnika w cieple, co sprzyja rozkładowi niektórych substancji,
  • zbiórka w czasie infekcji układu moczowego, gorączki, miesiączki albo po bardzo intensywnym wysiłku: zawyżają białko i albuminę.

Ilość kreatyniny w moczu pomaga laboratorium ocenić, czy zbiórka była kompletna.

DZM przy cukrzycy

  • do rutynowej oceny nerek u osób z cukrzycą wystarczy wskaźnik albumina/kreatynina (UACR) z porannej próbki moczu i eGFR z krwi, oznaczane co najmniej raz w roku (cukrzycowa choroba nerek),
  • DZM zleca się, gdy wynik UACR jest niejasny, przy dużym białkomoczu, kamicy nerkowej, ocenie spożycia soli lub gdy trzeba dokładniej zmierzyć klirens kreatyniny,
  • glukoza w DZM pozwala ocenić, ile cukru tracimy z moczem, ale do kontroli cukrzycy służą pomiary cukru we krwi i HbA1c (cukromocz).

Wyniki badań krwi i moczu możesz wstępnie zinterpretować w interpretatorze wyników badań.

Źródła

  1. KDIGO 2022 Clinical Practice Guideline for Diabetes Management in Chronic Kidney Disease. Kidney Int 2022;102(5S):S1–S127. doi:10.1016/j.kint.2022.06.008
  2. American Diabetes Association. Chronic Kidney Disease and Risk Management: Standards of Care in Diabetes–2024. Diabetes Care 2024;47(Suppl.1):S219–S230. doi:10.2337/dc24-S011