Osobista pompa insulinowa to małe urządzenie, które przez cienką kaniulę pod skórą stale podaje insulinę szybkodziałającą: małe dawki bazowe przez całą dobę i bolusy do posiłków. Zastępuje kilka wstrzyknięć penem dziennie, pozwala precyzyjnie dopasować dawki do pory dnia i aktywności, a połączona z sensorem CGM w systemie AID sama koryguje bazę według cukru. Nie zwalnia jednak z myślenia o cukrzycy: wymaga edukacji, liczenia węglowodanów i planu na wypadek awarii.
Jak działa pompa: baza i bolus
- baza: pompa podaje co kilka minut maleńkie dawki insuliny, naśladując podstawowe wydzielanie trzustki; można ustawić różne wartości na różne godziny (np. więcej nad ranem przy zjawisku brzasku) i bazy tymczasowe na wysiłek lub chorobę,
- bolus: dawka do posiłku lub korekta wysokiego cukru; kalkulator bolusa w pompie liczy dawkę z ilości węglowodanów, aktualnego cukru i insuliny aktywnej,
- bolusy przedłużone i złożone ułatwiają posiłki tłuste i białkowe, które podnoszą cukier później (wymienniki białkowo-tłuszczowe).
Pompa używa tylko insuliny szybkodziałającej, dlatego pod skórą jest jej niewielki zapas: przerwa w podaży już po kilku godzinach podnosi cukier i grozi ketonami.
Rodzaje pomp
| Rodzaj | Jak wygląda | Przykłady |
|---|---|---|
| pompa z drenem | urządzenie noszone przy pasku lub w kieszeni, połączone drenem z wkłuciem | MiniMed 780G, Tandem t:slim X2, mylife YpsoPump, Dana |
| pompa bez drenu (patch) | jednorazowy moduł naklejany na skórę, sterowany z telefonu lub pilota | Omnipod 5, Medtrum |
| system AID (hybrydowa pętla zamknięta) | pompa połączona z sensorem CGM i algorytmem, który sam zmienia bazę i podaje korekty | MiniMed 780G z sensorem, t:slim X2 z Control-IQ, Omnipod 5, mylife Loop (CamAPS FX) |
Systemy AID to dziś najskuteczniejsza forma leczenia cukrzycy typu 1: zwiększają czas w zakresie (TIR) zwykle o 10–15 punktów procentowych i zmniejszają liczbę niedocukrzeń, zwłaszcza nocnych. Wciąż jednak trzeba podawać bolusy do posiłków. Według zaleceń PTD systemy AID są preferowaną metodą leczenia cukrzycy typu 1, gdy są dostępne.
Kto może skorzystać
- osoby z cukrzycą typu 1, szczególnie dzieci i młodzież,
- przy częstych lub ciężkich niedocukrzeniach i nieświadomości hipoglikemii,
- przy wyraźnym zjawisku brzasku, dużej zmienności cukru lub braku celu HbA1c mimo dobrze prowadzonych penów,
- kobiety w ciąży i planujące ciążę,
- osoby z nieregularnym trybem życia, pracą zmianową, uprawiające sport,
- wybrane osoby z cukrzycą typu 2 na intensywnej insulinoterapii.
Warunkiem jest gotowość do nauki i samokontroli. Kryteria refundacji NFZ opisujemy w artykule refundacja pompy insulinowej na NFZ.
Zalety i wady
| Zalety | Wady i ograniczenia |
|---|---|
| precyzyjne dawki (nawet 0,01–0,05 j.), różne bazy na różne pory | urządzenie noszone stale, widoczne na ciele |
| jedno wkłucie na 2–3 dni zamiast 4–6 zastrzyków dziennie | ryzyko kwasicy ketonowej przy awarii lub zatkaniu wkłucia |
| łatwiejsze dopasowanie do wysiłku, choroby, podróży | podrażnienia skóry, infekcje miejsca wkłucia |
| w systemach AID automatyczna korekta bazy i mniej niedocukrzeń | koszt osprzętu, konieczność ładowania i serwisu |
| lepsza jakość życia u wielu osób | wymaga edukacji i regularnych zmian zestawu |
Osprzęt: zbiornik i wkłucie
- zbiornik na insulinę to jednorazowy pojemnik z tłoczkiem, który napełnia się insuliną z fiolki lub wkładu. Wymienia się go zwykle przy każdej zmianie wkłucia (co 2–3 dni); producenci zalecają jednorazowe użycie, bo ponowne napełnianie grozi zapowietrzeniem i zanieczyszczeniem,
- zestaw infuzyjny (wkłucie) to kaniula teflonowa (wymiana co 2–3 dni) lub stalowa (co 1–2 dni) z drenem; niektóre nowsze zestawy można nosić do 7 dni,
- zmieniaj miejsce wkłucia (brzuch, pośladki, uda, ramiona) i odsuwaj kolejne o kilka centymetrów, żeby nie powstawała lipohipertrofia, która pogarsza wchłanianie,
- przy zmianie zestawu zmierz cukier po 1–2 godzinach, żeby sprawdzić, czy insulina dociera.
Zbiorniki i wkłucia dla osób z cukrzycą typu 1 leczonych pompą są refundowane przez NFZ na zlecenie; zasady i odpłatność opisujemy w artykule o refundacji pompy i osprzętu.
Wysoki cukier i awaria pompy: co robić
Pompa nie zawsze alarmuje o problemie z wkłuciem. Zasada bezpieczeństwa:
- Niewyjaśniony cukier powyżej 250 mg/dl: podaj korektę z pompy i sprawdź wkłucie, dren i zbiornik (pęcherzyki, wyciek, zagięcie).
- Jeśli po 1–2 godzinach cukier nie spada lub są ketony: podaj korektę penem lub strzykawką, wymień cały zestaw (zbiornik, dren, wkłucie) i zmierz ketony.
- Przy ketonach we krwi od 1,5 mmol/l, wymiotach lub złym samopoczuciu skontaktuj się pilnie z lekarzem (ryzyko kwasicy ketonowej).
Gdy pompa przestaje działać (np. nie reaguje na przyciski, wyświetla błąd krytyczny, rozładowała się bez zapasu baterii):
- nie rozkręcaj jej i nie próbuj przypadkowych kombinacji przycisków,
- zmierz cukier glukometrem i przejdź na pen według planu zastępczego ustalonego z diabetologiem (insulina bazowa plus bolusy),
- zadzwoń na infolinię producenta: numer jest na pompie i w instrukcji; producenci wymieniają wadliwe urządzenia w ramach gwarancji i akcji serwisowych,
- zgłoś problem lekarzowi, jeśli musisz dłużej korzystać z penów.
Każda osoba na pompie powinna mieć zawsze: zapasowy pen lub strzykawki z insuliną, zapisaną dawkę bazy na penach, zapasowe baterie lub ładowarkę, wkłucie i zbiornik, paski do ketonów i szybkie węglowodany.
Starsze modele (np. MiniMed Paradigm 515 i 715) są wycofane z produkcji i nie mają już wsparcia serwisowego ani nowego osprzętu. Kupowanie używanych pomp z ogłoszeń jest ryzykowne: nie wiadomo, w jakim są stanie, a dobór urządzenia i ustawień to element leczenia, który należy ustalić z diabetologiem.
Zabiegi medyczne, fizykoterapia, sport i podróże
| Sytuacja | Co z pompą |
|---|---|
| rezonans magnetyczny (MRI) | zawsze zdejmij pompę i sensor CGM, nie wnoś ich do pracowni |
| tomografia, RTG, mammografia | według większości producentów pompę i sensor zdejmuje się lub osłania; sprawdź instrukcję |
| fizykoterapia (elektroterapia, diadynamik, magnetoterapia, laser, diatermia) | odłącz pompę i wynieś ją poza zasięg urządzenia; nie stosuje się prądu w okolicy wkłucia (ryzyko oparzenia przy elementach metalowych); po zabiegu sprawdź ustawienia i cukier |
| sauna, kąpiel, opalanie | insulina nie znosi wysokiej temperatury; większość pomp z drenem odłącza się na kąpiel, niektóre są wodoodporne |
| sport kontaktowy, pływanie | odłączenie na maks. 1–2 godziny lub baza tymczasowa; szczegóły w artykule aktywność fizyczna w cukrzycy |
| lotnisko i samolot | zasady kontroli i zmiany ciśnienia opisujemy w artykule pompa insulinowa na lotnisku i w samolocie |
Przed serią zabiegów poinformuj fizjoterapeutę o pompie i sensorze. Przy przerwie w podawaniu insuliny dłuższej niż 1–2 godziny potrzebna jest dawka penem.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl
- Sherr JL i wsp. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Diabetes technologies: insulin delivery. Pediatr Diabetes 2022;23(8):1406–1431. doi:10.1111/pedi.13421
- Phillip M i wsp. Consensus Recommendations for the Use of Automated Insulin Delivery Technologies in Clinical Practice. Endocr Rev 2023;44(2):254–280. doi:10.1210/endrev/bnac022
- American Diabetes Association. 7. Diabetes Technology: Standards of Care in Diabetes–2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1).
- Pickup JC. Insulin-Pump Therapy for Type 1 Diabetes Mellitus. N Engl J Med 2012;366(17):1616–1624. doi:10.1056/NEJMct1113948
