Dyslipidemia to nieprawidłowy poziom tłuszczów we krwi, częsty i groźny towarzysz cukrzycy. U osób z cukrzycą typu 2 typowe są wysokie trójglicerydy i niski cholesterol HDL, ale najważniejszym celem leczenia jest cholesterol LDL: według PTD 2026 poniżej 55, 70 lub 100 mg/dl, zależnie od ryzyka. Większość dorosłych z cukrzycą potrzebuje do tego statyny, a styl życia jest podstawą leczenia na każdym etapie.

Co oznaczają wyniki lipidogramu

Parametr Co oznacza Typowy cel przy cukrzycy
cholesterol LDL „zły” cholesterol, główna przyczyna miażdżycy poniżej 55, 70 lub 100 mg/dl (zależnie od ryzyka)
trójglicerydy (TG) tłuszcze, rosną przy wysokim cukrze, alkoholu, otyłości poniżej 150 mg/dl
cholesterol HDL „dobry” cholesterol powyżej 40 mg/dl u mężczyzn, 45–50 mg/dl u kobiet
cholesterol nie-HDL całkowity minus HDL; ważny przy wysokich TG o 30 mg/dl wyższy niż cel LDL
lipoproteina(a) dziedziczny czynnik ryzyka oznaczyć raz w życiu

Swoje wyniki szybko sprawdzisz w interpretatorze wyników badań.

Typowa dyslipidemia cukrzycowa

W cukrzycy typu 2 i insulinooporności występuje charakterystyczna triada lipidowa:

  • wysokie trójglicerydy: wątroba wytwarza więcej tłuszczów, gdy insulina działa słabiej,
  • niski HDL,
  • małe, gęste cząstki LDL, które łatwiej wnikają w ścianę naczyń.

Dlatego nawet „prawidłowy” wynik LDL u osoby z cukrzycą może oznaczać podwyższone ryzyko. W cukrzycy typu 1 lipidogram bywa prawidłowy, ale przy złym wyrównaniu cukru i chorobie nerek też się pogarsza.

Cel LDL zależy od ryzyka

Ryzyko sercowo-naczyniowe Kto Cel LDL (PTD 2026)
bardzo duże choroba serca lub naczyń (zawał, udar, miażdżyca tętnic), powikłania narządowe (np. choroba nerek, retinopatia), co najmniej 3 czynniki ryzyka, długo trwająca cukrzyca typu 1 poniżej 55 mg/dl i obniżenie o co najmniej 50%
duże cukrzyca trwająca co najmniej 10 lat bez powikłań, z innym czynnikiem ryzyka poniżej 70 mg/dl i obniżenie o co najmniej 50%
umiarkowane młodsze osoby z krótko trwającą cukrzycą, bez innych czynników ryzyka poniżej 100 mg/dl

Do czynników ryzyka należą m.in. nadciśnienie, palenie, otyłość, wiek i choroby serca w rodzinie. Swoją grupę ustal z lekarzem.

Leczenie

Styl życia

  • dieta: mniej tłuszczów nasyconych (tłuste mięso, wędliny, masło, smalec, olej kokosowy) i trans, więcej oliwy, oleju rzepakowego, orzechów, ryb i błonnika (płatki owsiane, rośliny strączkowe, warzywa),
  • ograniczenie cukrów prostych i alkoholu: obniża trójglicerydy,
  • redukcja masy ciała i ruch (aktywność fizyczna w cukrzycy): obniżają TG i podnoszą HDL,
  • rzucenie palenia,
  • dobra kontrola cukru: przy bardzo wysokim cukrze trójglicerydy potrafią rosnąć do kilkuset mg/dl.

Ryby morskie warto jeść 2 razy w tygodniu; przepis znajdziesz w dziale przepisy.

Leki

Lek Kiedy
statyna (atorwastatyna, rosuwastatyna) podstawa leczenia; zwykle w dużej dawce u osób z dużym i bardzo dużym ryzykiem
ezetymib dodawany do statyny, gdy cel LDL nie jest osiągnięty; często w jednej tabletce
inhibitory PCSK9 (zastrzyki), inklisiran, kwas bempediowy przy bardzo dużym ryzyku, gdy statyna z ezetymibem nie wystarcza lub statyny nie są tolerowane
fenofibrat przy bardzo wysokich trójglicerydach
ikozapent etylu (oczyszczony EPA) przy podwyższonych TG mimo statyny, u osób z dużym ryzykiem

Statyny a cukier: mogą nieznacznie podnieść HbA1c, ale zmniejszają ryzyko zawału i udaru o ok. 20–25% na każdy 1 mmol/l (39 mg/dl) obniżenia LDL. Bóle mięśni zdarzają się rzadziej, niż się powszechnie uważa; jeśli się pojawią, zgłoś to lekarzowi zamiast odstawiać lek, bo zwykle można zmienić statynę lub dawkę.

Suplementy (czerwony ryż drożdżowy, „omega-3 na serce”) nie zastępują leków; czerwony ryż drożdżowy zawiera substancję identyczną z lowastatyną i może dawać te same działania niepożądane.

Jak często badać lipidy

  • co najmniej raz w roku lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy),
  • 6–12 tygodni po rozpoczęciu lub zmianie leczenia, żeby sprawdzić, czy cel został osiągnięty,
  • lipoproteina(a) raz w życiu,
  • przy statynach: ALT i CK tylko na początku lub przy objawach.

Lipidogram nie wymaga ścisłego postu, ale przy wysokich trójglicerydach lepiej badać się na czczo. Kontrola lipidów, obok ciśnienia i cukru, to jeden z filarów ochrony serca w cukrzycy. Wszystkie cele zebraliśmy w artykule zalecenia PTD 2026.

Źródła

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl
  2. Mach F i wsp. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. Eur Heart J 2020;41(1):111–188. doi:10.1093/eurheartj/ehz455
  3. Marx N i wsp. 2023 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease in patients with diabetes. Eur Heart J 2023;44(39):4043–4140.
  4. Cholesterol Treatment Trialists’ Collaboration. Efficacy of cholesterol-lowering therapy in 18 686 people with diabetes in 14 randomised trials of statins. Lancet 2008;371:117–125.