Nadciśnienie i cukrzyca to połączenie, które mocno zwiększa ryzyko zawału, udaru i choroby nerek, dlatego kontrola ciśnienia jest równie ważna jak kontrola cukru. Według zaleceń PTD 2026 osoby z cukrzycą powinny mieć ciśnienie 120–129 / 70–79 mm Hg, a leki włącza się, gdy mimo zmiany stylu życia utrzymuje się na poziomie co najmniej 130/80 mm Hg. Nadciśnienie długo nie daje objawów: wykrywa je tylko regularny pomiar.
Dlaczego to tak ważne
Nadciśnienie ma większość dorosłych z cukrzycą typu 2 i wiele osób z dłużej trwającą cukrzycą typu 1. Oba schorzenia uszkadzają naczynia krwionośne, a razem ich wpływ się sumuje. Obniżenie ciśnienia o 10 mm Hg wyraźnie zmniejsza ryzyko:
- udaru mózgu i zawału serca,
- niewydolności serca,
- postępu choroby nerek i retinopatii.
Ciśnienie docelowe i kiedy leki
| Sytuacja | Postępowanie według PTD 2026 |
|---|---|
| cel u większości osób z cukrzycą | 120–129 / 70–79 mm Hg, jeśli dobrze tolerowane |
| ciśnienie od 130/80 mm Hg | zmiana stylu życia; jeśli po 3 miesiącach nadal od 130/80, leki |
| ciśnienie od 140/90 mm Hg | zwykle leki od razu, razem ze zmianą stylu życia |
| seniorzy, liczne choroby, spadki ciśnienia | cel ustalany indywidualnie, często łagodniejszy |
Ciśnienie skurczowe nie powinno być obniżane poniżej ok. 120 mm Hg u osób, u których powoduje to zawroty głowy lub osłabienie.
Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie
W domu:
- Mierz rano przed lekami i jedzeniem oraz wieczorem, przez 7 dni przed wizytą.
- Usiądź na 5 minut, plecy oparte, stopy na podłodze, ręka podparta na wysokości serca.
- Nie rozmawiaj, nie pij kawy i nie pal 30 minut przed pomiarem.
- Wykonaj 2 pomiary w odstępie 1 minuty i zapisz oba.
- Używaj ciśnieniomierza naramiennego z mankietem dopasowanym do obwodu ramienia; nadgarstkowe są mniej dokładne.
Za podwyższone w pomiarach domowych uznaje się średnio od 135/85 mm Hg.
U lekarza: ciśnienie mierzy się przy każdej wizycie, a co jakiś czas także po wstaniu, żeby wykryć hipotonię ortostatyczną (spadek o ponad 20 mm Hg skurczowego lub 10 mm Hg rozkurczowego po 1–3 minutach stania). Jest ona częstsza przy neuropatii cukrzycowej i grozi upadkami.
Nadciśnienie nocne i maskowane
U osób z cukrzycą częściej występują dwa podstępne warianty:
- nadciśnienie nocne: ciśnienie nie spada w nocy, jak powinno,
- nadciśnienie maskowane: w gabinecie wynik prawidłowy, a w domu lub w nocy podwyższony.
Wykrywa je 24-godzinne monitorowanie ciśnienia (ABPM, „holter ciśnieniowy”) i pomiary domowe. Badanie warto zrobić m.in. przy białku w moczu mimo prawidłowego ciśnienia w gabinecie.
Leczenie
Styl życia
- sól poniżej 5 g dziennie: to jedna z najskuteczniejszych zmian, obniża ciśnienie o kilka mm Hg (czy sól podnosi ciśnienie),
- więcej warzyw i owoców, rośliny strączkowe, nabiał o niskiej zawartości tłuszczu (dieta DASH),
- redukcja masy ciała: każdy kilogram mniej to średnio ok. 1 mm Hg niższe ciśnienie,
- ruch: co najmniej 150 minut tygodniowo (aktywność fizyczna w cukrzycy),
- mniej alkoholu i rzucenie palenia,
- leczenie bezdechu sennego, jeśli występuje.
Leki
| Grupa | Przykłady | Uwagi przy cukrzycy |
|---|---|---|
| inhibitory ACE | ramipryl, perindopryl | podstawa leczenia, chronią nerki; możliwy suchy kaszel |
| sartany (ARB) | telmisartan, walsartan, losartan | alternatywa dla inhibitorów ACE; nie łączy się ich ze sobą |
| antagoniści wapnia | amlodypina | dobrze łączą się z inhibitorem ACE lub sartanem; możliwe obrzęki kostek |
| leki moczopędne | indapamid, hydrochlorotiazyd | w małych dawkach; kontrola potasu i sodu |
| beta-blokery | bisoprolol, nebiwolol | przy chorobie serca; mogą maskować objawy niedocukrzenia |
Najczęściej stosuje się dwa leki w jednej tabletce, co ułatwia regularne przyjmowanie. Przy inhibitorach ACE, sartanach i lekach moczopędnych trzeba co jakiś czas sprawdzać kreatyninę i potas. Flozyny i leki z grupy GLP-1 stosowane w cukrzycy też nieznacznie obniżają ciśnienie.
Leków na ciśnienie nie odstawiaj samodzielnie, nawet gdy wyniki się poprawią. Przy wymiotach, biegunce i odwodnieniu zapytaj lekarza o czasowe wstrzymanie leków moczopędnych, inhibitorów ACE i sartanów (to część zasad na dni choroby).
Inne czynniki ryzyka serca
Ciśnienie to jeden z trzech filarów ochrony serca przy cukrzycy, obok cukru i cholesterolu. Cele dla cholesterolu LDL opisujemy w artykule dyslipidemia w cukrzycy, a wszystkie cele leczenia w artykule zalecenia PTD 2026.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl
- American Diabetes Association. 10. Cardiovascular Disease and Risk Management: Standards of Care in Diabetes–2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1).
- McEvoy JW i wsp. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J 2024;45(38):3912–4018.
- Mancia G i wsp. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertens 2023;41(12):1874–2071.
