Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) co roku aktualizuje zalecenia, według których lekarze w Polsce leczą cukrzycę. Poniżej znajdziesz ich najważniejsze punkty w wersji na 2026 rok, napisane dla pacjentów: cele leczenia, potrzebne badania, szczepienia i to, co zmieniło się w porównaniu z poprzednimi latami.
Pobierz PDF: Cukrzyca, najważniejsze zalecenia 2026 (2 strony A4, bezpłatnie)
Cele leczenia w skrócie
| Parametr | Typowy cel | Uwagi |
|---|---|---|
| HbA1c | do 7% | do 6,5% u wielu osób z cukrzycą typu 1 i krótko trwającą typu 2; do 8% u seniorów z licznymi chorobami |
| Cukier na czczo i przed posiłkiem | 70–110 mg/dl | przy ścisłym celu (HbA1c do 6,5%) |
| Cukier 2 godziny po rozpoczęciu posiłku | poniżej 140 mg/dl | przy ścisłym celu (HbA1c do 6,5%) |
| Czas w zakresie 70–180 mg/dl (TIR) | powyżej 70% | u seniorów i osób z częstymi niedocukrzeniami często powyżej 50% |
| Czas poniżej 70 mg/dl (TBR) | poniżej 4% | w tym poniżej 54 mg/dl mniej niż 1% |
| Ciśnienie tętnicze | 120–129 / 70–79 mm Hg | leki od 130/80 mm Hg mimo 3 miesięcy zmiany stylu życia |
| Cholesterol LDL | poniżej 55 / 70 / 100 mg/dl | przy bardzo dużym / dużym / umiarkowanym ryzyku; przy dużym i bardzo dużym także obniżenie o co najmniej 50% |
| Trójglicerydy | poniżej 150 mg/dl | na czczo |
Cele nie są takie same dla wszystkich. Ostrzejszy cel ma sens u osoby młodej, z krótko trwającą cukrzycą i bez niedocukrzeń, a łagodniejszy u seniora z wieloma chorobami, u którego niedocukrzenie oznacza ryzyko upadku. Swój czas w zakresie policzysz w kalkulatorze GMI i TIR, a wyniki badań laboratoryjnych sprawdzisz w interpretatorze wyników.
Co nowego w zaleceniach PTD 2026
Stan przedcukrzycowy rozpoznawany także po HbA1c
Dotąd stan przedcukrzycowy rozpoznawano na podstawie glukozy na czczo (100–125 mg/dl) albo testu obciążenia glukozą. Teraz wystarczy też HbA1c 5,7–6,4%. To ułatwia wykrywanie zaburzeń, bo HbA1c nie wymaga przychodzenia na czczo. Więcej w artykule o stanie przedcukrzycowym i badaniu HbA1c.
Stadia cukrzycy typu 1 i lek opóźniający jej początek
Cukrzyca typu 1 zaczyna się na długo przed objawami: najpierw w krwi pojawiają się przeciwciała przeciw komórkom trzustki (stadium 1), potem nieprawidłowe cukry bez objawów (stadium 2), a dopiero później jawna choroba (stadium 3). Zalecenia opisują te stadia i lek teplizumab, który u osób w stadium 2 może opóźnić wystąpienie objawowej cukrzycy. W Polsce nie jest on jeszcze rutynowo dostępny. Więcej o samej chorobie: cukrzyca typu 1.
CGM dla większej grupy chorych
Ciągłe monitorowanie glukozy (CGM) jest zalecane wszystkim osobom leczonym insuliną. Nowością jest zalecenie, by rozważyć CGM także przy rzadszych wstrzyknięciach insuliny, a nawet u osób, które insuliny nie stosują. W cukrzycy typu 1 preferowaną formą leczenia pompą są systemy z automatycznym podawaniem insuliny (AID). Zobacz: CGM, czyli system ciągłego monitorowania glikemii i zasady refundacji CGM.
Leki chroniące serce i nerki
W cukrzycy typu 2 leczenie zaczyna się od metforminy, flozyny (inhibitora SGLT2) albo leku z grupy GLP-1, a wybór zależy od chorób serca i nerek, masy ciała, ryzyka niedocukrzeń i preferencji pacjenta. W 2026 roku zalecenia rozszerzają miejsce tirzepatydu (podwójnego agonisty GIP i GLP-1) i podkreślają rolę leków GLP-1 w zapobieganiu udarom. O tych lekach piszemy w przewodniku Ozempic, Mounjaro i inne leki GLP-1.
Stłuszczenie wątroby jako powikłanie cukrzycy
Stłuszczeniowa choroba wątroby (MASLD) została uznana za nieklasyczne powikłanie cukrzycy. Dlatego warto co roku oznaczać ALT, AST i płytki krwi i liczyć wskaźnik FIB-4, który ocenia ryzyko zwłóknienia wątroby. Szczegóły: stłuszczenie wątroby w cukrzycy typu 2.
Kroki i seniorzy
Zalecenia podają też cel liczby kroków: 6000–8000 dziennie u osób po 60. roku życia i około 10 000 u osób bardziej aktywnych. Osoby po 65. roku życia powinny co roku przechodzić ocenę pod kątem upadków, zaburzeń pamięci, niedocukrzeń i liczby przyjmowanych leków.
Badania kontrolne
| Badanie | Jak często |
|---|---|
| HbA1c | co 3 miesiące przy zmianie leczenia, co 6 miesięcy przy stabilnych wynikach |
| Ciśnienie i masa ciała | na każdej wizycie |
| Lipidogram | co najmniej raz w roku |
| Kreatynina (eGFR) i albumina w moczu (UACR) | co najmniej raz w roku |
| Dno oka | w cukrzycy typu 2 od rozpoznania, w typie 1 po 5 latach choroby, potem co 1–2 lata lub częściej przy zmianach |
| Stopy | u lekarza co najmniej raz w roku, samodzielnie codziennie |
| ALT, AST, FIB-4 | raz w roku |
| Stan psychiczny | na każdej wizycie |
Więcej o poszczególnych powikłaniach: retinopatia, choroba nerek, stopa cukrzycowa i nadciśnienie.
Styl życia
- jedzenie: dużo warzyw, pełne ziarno, rośliny strączkowe i ryby; mało cukrów prostych i żywności przetworzonej. Nie ma jednej „diety cukrzycowej”, ważne są porcje i regularność (jadłospis dla diabetyka),
- sól: poniżej 5 g dziennie (czy sól podnosi ciśnienie),
- ruch: co najmniej 150 minut tygodniowo, do tego ćwiczenia siłowe 2–3 razy w tygodniu i przerywanie siedzenia (aktywność fizyczna w cukrzycy),
- masa ciała: przy nadwadze już utrata 5% poprawia cukier, a 10–15% może doprowadzić do remisji cukrzycy typu 2,
- papierosy: rzucić całkowicie.
Szczepienia
Osobom z cukrzycą zaleca się szczepienie przeciw grypie co roku, przeciw pneumokokom, półpaścowi od 50. roku życia (2 dawki w odstępie 2–6 miesięcy) i RSV od 60. roku życia, a także szczepienia przeciw COVID-19, WZW typu B i tężcowi zgodnie z aktualnym programem. O szczepieniach dzieci piszemy w artykule szczepienie dziecka chorego na cukrzycę.
Pełny tekst zaleceń
Pełne zalecenia, przeznaczone dla lekarzy, publikuje Polskie Towarzystwo Diabetologiczne na stronie ptdiab.pl, w czasopiśmie Current Topics in Diabetes. Nasz PDF do druku to skrót najważniejszych informacji dla pacjentów. Inne bezpłatne materiały znajdziesz na stronie materiały do druku.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl
- Battelino T i wsp. Clinical Targets for Continuous Glucose Monitoring Data Interpretation: Recommendations From the International Consensus on Time in Range. Diabetes Care 2019;42:1593–1603.
- American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes–2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1).
