Ozempic, Wegovy, Mounjaro i podobne leki to leki inkretynowe, które naśladują naturalne hormony jelitowe. Obniżają cukier we krwi, zmniejszają apetyt i masę ciała, a część z nich udowodnionymi korzyściami chroni serce i nerki. Stosuje się je w cukrzycy typu 2 i w leczeniu otyłości. Podaje się je zwykle raz w tygodniu we wstrzyknięciu podskórnym. Najczęstsze działania niepożądane to nudności i inne dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Ten artykuł ma charakter edukacyjny. Leki GLP-1 są dostępne wyłącznie na receptę, a decyzję o leczeniu i dawce podejmuje lekarz.
Leki GLP-1 dostępne w Polsce
| Lek (nazwa handlowa) | Substancja | Jak często | Główne wskazanie |
|---|---|---|---|
| Ozempic | semaglutyd | raz w tygodniu | cukrzyca typu 2 |
| Rybelsus | semaglutyd (tabletki) | codziennie | cukrzyca typu 2 |
| Wegovy | semaglutyd | raz w tygodniu | otyłość i nadwaga z chorobami towarzyszącymi |
| Mounjaro | tirzepatyd (agonista GLP-1 i GIP) | raz w tygodniu | cukrzyca typu 2 oraz otyłość |
| Trulicity | dulaglutyd | raz w tygodniu | cukrzyca typu 2 |
| Victoza i leki generyczne | liraglutyd | codziennie | cukrzyca typu 2 |
| Saxenda i leki generyczne | liraglutyd | codziennie | otyłość |
Ta sama substancja może występować pod różnymi nazwami w zależności od wskazania i dawki. Na przykład Ozempic i Wegovy to ten sam semaglutyd, ale w innych dawkach i z innym zakresem rejestracji.
Jak działają leki GLP-1
GLP-1 (glukagonopodobny peptyd 1) to hormon wydzielany przez jelito po posiłku. Leki z tej grupy działają na jego receptory dłużej i silniej niż naturalny hormon:
- zwiększają wydzielanie insuliny, ale tylko gdy cukier jest podwyższony, dlatego same rzadko wywołują hipoglikemię,
- hamują wydzielanie glukagonu, czyli hormonu, który zwiększa produkcję glukozy w wątrobie,
- spowalniają opróżnianie żołądka, więc cukier po posiłku rośnie wolniej, a uczucie sytości trwa dłużej,
- działają na ośrodki głodu i sytości w mózgu: zmniejszają apetyt i ochotę na bardzo kaloryczne jedzenie.
Tirzepatyd (Mounjaro) działa dodatkowo na receptor drugiego hormonu jelitowego, GIP. W badaniach przekładało się to na silniejszy efekt na cukier i masę ciała.
Jak skuteczne są leki GLP-1
W cukrzycy typu 2
- Semaglutyd (Ozempic) w badaniach SUSTAIN obniżał HbA1c średnio o ok. 1,5–1,8 punktu procentowego, a masę ciała o kilka kilogramów.
- Tirzepatyd (Mounjaro) w badaniach SURPASS obniżał HbA1c o ok. 2 punkty procentowe lub więcej. W bezpośrednim porównaniu (SURPASS-2) był skuteczniejszy niż semaglutyd w dawce 1 mg.
- Wiele osób osiąga dzięki tym lekom cel leczenia, czyli HbA1c poniżej 7% (zobacz badanie HbA1c).
W otyłości
- Semaglutyd 2,4 mg (Wegovy): w badaniu STEP 1 średni spadek masy ciała po 68 tygodniach wyniósł ok. 15%, wobec ok. 2% w grupie placebo.
- Tirzepatyd (Mounjaro): w badaniu SURMOUNT-1 przy najwyższej dawce (15 mg) masa ciała spadła średnio o ok. 21% po 72 tygodniach.
Wyniki dotyczą leczenia połączonego z dietą i aktywnością fizyczną.
Serce i nerki
- W badaniach u osób z cukrzycą typu 2 i chorobą sercowo-naczyniową lub wysokim ryzykiem semaglutyd, liraglutyd i dulaglutyd zmniejszały ryzyko zawału, udaru i zgonu sercowo-naczyniowego.
- Badanie SELECT pokazało, że semaglutyd 2,4 mg zmniejsza ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych o ok. 20% także u osób z otyłością i chorobą serca, ale bez cukrzycy.
- Badanie FLOW wykazało, że semaglutyd spowalnia postęp cukrzycowej choroby nerek.
Dlatego wytyczne PTD i ADA zalecają leki GLP-1 szczególnie u osób z cukrzycą typu 2 i chorobą serca, chorobą nerek lub otyłością, niezależnie od poziomu HbA1c.
Dawkowanie
Dawkę zwiększa się stopniowo, żeby organizm przyzwyczaił się do leku i żeby ograniczyć nudności. Przykładowe schematy (według charakterystyk produktów leczniczych):
| Lek | Start | Zwiększanie | Najwyższa dawka |
|---|---|---|---|
| Ozempic | 0,25 mg/tydzień przez 4 tygodnie | 0,5 mg, potem co najmniej po 4 tygodniach 1 mg | 2 mg/tydzień |
| Wegovy | 0,25 mg/tydzień | co 4 tygodnie: 0,5, 1, 1,7 mg | 2,4 mg/tydzień |
| Mounjaro | 2,5 mg/tydzień przez 4 tygodnie | co co najmniej 4 tygodnie o 2,5 mg | 15 mg/tydzień |
Dawka 0,25 mg Ozempicu i 2,5 mg Mounjaro to dawki wprowadzające, a nie dawki leczące.
Jak podawać: raz w tygodniu, tego samego dnia, o dowolnej porze, niezależnie od posiłków. Lek wstrzykuje się podskórnie w brzuch, udo lub ramię, zmieniając miejsce wkłucia.
Pominięta dawka: Ozempic można przyjąć do 5 dni po planowanym terminie, Mounjaro do 4 dni. Jeśli minęło więcej, pomija się dawkę i wraca do zwykłego dnia.
Działania niepożądane
Częste
- nudności, rzadziej wymioty, biegunka lub zaparcia, uczucie pełności, odbijanie,
- zmniejszenie apetytu, zmęczenie.
Dolegliwości pojawiają się głównie na początku leczenia i po zwiększeniu dawki, a zwykle słabną po kilku tygodniach. Pomaga:
- jedzenie mniejszych porcji i przerywanie posiłku przy pierwszym uczuciu sytości,
- ograniczenie tłustych i smażonych potraw,
- picie wody w ciągu dnia, bo wymioty i biegunka grożą odwodnieniem i pogorszeniem pracy nerek,
- spokojniejsze zwiększanie dawki, jeśli lekarz się na to zgodzi.
Rzadsze, ale ważne
- kamica żółciowa i zapalenie pęcherzyka żółciowego, częstsze przy szybkim chudnięciu,
- ostre zapalenie trzustki: silny ból brzucha promieniujący do pleców wymaga pilnej konsultacji,
- pogorszenie retinopatii cukrzycowej przy bardzo szybkim spadku cukru; osoby z retinopatią powinny mieć kontrolę okulisty (retinopatia cukrzycowa),
- niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego (NAION): Europejska Agencja Leków uznała ją w 2025 roku za bardzo rzadkie działanie niepożądane semaglutydu; nagła utrata widzenia wymaga pilnego kontaktu z lekarzem,
- utrata masy mięśniowej razem z tłuszczem, zwłaszcza u seniorów; ogranicza ją odpowiednia ilość białka i ćwiczenia siłowe,
- zaleganie treści w żołądku przy znieczuleniu: przed zabiegiem lub gastroskopią powiedz lekarzowi, że przyjmujesz lek GLP-1.
Hipoglikemia zdarza się głównie przy jednoczesnym leczeniu insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika. Lekarz często zmniejsza wtedy ich dawki na początku terapii.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Leków GLP-1 nie stosuje się lub stosuje ostrożnie:
- w ciąży i podczas karmienia piersią; semaglutyd odstawia się co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą,
- w cukrzycy typu 1 (nie zastępują insuliny),
- po przebytym zapaleniu trzustki,
- przy ciężkich chorobach przewodu pokarmowego, np. gastroparezie,
- u osób z rakiem rdzeniastym tarczycy w wywiadzie osobistym lub rodzinnym albo z zespołem MEN 2 (w USA to przeciwwskazanie, w UE wymaga szczególnej ostrożności),
- przy nadwrażliwości na składniki leku.
Mounjaro a antykoncepcja: tirzepatyd może osłabiać działanie doustnej antykoncepcji hormonalnej. Zgodnie z charakterystyką produktu przez 4 tygodnie od rozpoczęcia leczenia i po każdym zwiększeniu dawki należy stosować metodę niedoustną lub dodatkowo prezerwatywę. O płodności i ciąży przy tych lekach piszemy w artykule Ozempic babies.
Co po odstawieniu leku
Leki GLP-1 działają, dopóki są przyjmowane. Po odstawieniu apetyt wraca, a z nim zwykle część masy ciała: w badaniu STEP 1 rok po zakończeniu leczenia uczestnicy odzyskali średnio ok. 2/3 utraconych kilogramów, a cukier i ciśnienie wróciły do wartości wyjściowych. Dlatego otyłość i cukrzycę typu 2 leczy się długoterminowo, a decyzję o odstawieniu warto podjąć razem z lekarzem i zaplanować wsparcie dietetyczne.
Dieta i ruch w trakcie leczenia
- jedz regularnie, mniejsze porcje, z dobrym źródłem białka w każdym posiłku (ryby, jaja, nabiał, strączki, chude mięso),
- warzywa i produkty pełnoziarniste pomagają przy zaparciach,
- ćwiczenia siłowe 2–3 razy w tygodniu chronią mięśnie,
- ogranicz alkohol, który nasila nudności i zwiększa ryzyko hipoglikemii przy insulinie.
Więcej o zasadach żywienia: zalecenia dietetyczne dla diabetyka i BMI a cukrzyca.
Refundacja i bezpieczny zakup
- W cukrzycy typu 2 część leków GLP-1 jest refundowana dla pacjentów spełniających kryteria z obwieszczenia Ministra Zdrowia (m.in. dotyczące masy ciała i wyrównania cukrzycy). Kryteria zmieniają się, więc zapytaj lekarza o aktualne.
- W leczeniu samej otyłości leki te zwykle nie są refundowane.
- Kupuj wyłącznie w aptece, na receptę. Europejska Agencja Leków ostrzegała przed sfałszowanymi wstrzykiwaczami semaglutydu w Europie. „Zastrzyki odchudzające” sprzedawane w internecie bez recepty mogą zawierać niewiadomą substancję lub dawkę.
Leki GLP-1 a metformina i inne leki
Metformina pozostaje lekiem pierwszego wyboru u wielu osób z cukrzycą typu 2, ale wytyczne coraz częściej zalecają wcześniejsze włączenie leku GLP-1 lub flozyny u osób z chorobą serca, nerek lub otyłością. Leki GLP-1 można łączyć z metforminą, flozynami i insuliną. Nie łączy się ich zwykle z inhibitorami DPP-4, bo działają na ten sam układ.
Źródła
- American Diabetes Association. 9. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes–2025. Diabetes Care 2025;48(Suppl. 1).
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą. Aktualna edycja.
- Marso SP i wsp. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Patients with Type 2 Diabetes (SUSTAIN-6). N Engl J Med 2016;375:1834–1844.
- Frías JP i wsp. Tirzepatide versus Semaglutide Once Weekly in Patients with Type 2 Diabetes (SURPASS-2). N Engl J Med 2021;385:503–515.
- Wilding JPH i wsp. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1). N Engl J Med 2021;384:989–1002.
- Jastreboff AM i wsp. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1). N Engl J Med 2022;387:205–216.
- Lincoff AM i wsp. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes (SELECT). N Engl J Med 2023;389:2221–2232.
- Perkovic V i wsp. Effects of Semaglutide on Chronic Kidney Disease in Patients with Type 2 Diabetes (FLOW). N Engl J Med 2024;391:109–121.
- Wilding JPH i wsp. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab 2022;24:1553–1564.
- Charakterystyki produktów leczniczych: Ozempic, Wegovy, Mounjaro (EMA). Europejska Agencja Leków, komunikat PRAC dotyczący NAION i semaglutydu, 2025.
