Osoba z cukrzycą może bezpiecznie przejść operację, jeśli zabieg jest dobrze zaplanowany: z wyrównanym cukrem, właściwie zmienionymi dawkami leków i częstymi pomiarami w dniu zabiegu. Najważniejsze zmiany w ostatnich latach dotyczą flozyn, które odstawia się 3 dni przed zabiegiem (ryzyko kwasicy ketonowej przy prawidłowym cukrze), oraz cotygodniowych leków GLP-1, o których trzeba powiedzieć anestezjologowi. W okresie okołooperacyjnym cukier utrzymuje się zwykle w zakresie 100–180 mg/dl.

Poniższe zasady są ogólne. Zawsze stosuj się do planu ustalonego z lekarzem prowadzącym, chirurgiem i anestezjologiem.

Przed planowym zabiegiem

  • powiedz o cukrzycy przy kwalifikacji do zabiegu i zapytaj o konsultację diabetologiczną; zabierz listę leków i dawek, wyniki z glukometru lub raport z CGM,
  • wyrównaj cukrzycę: zaleca się HbA1c poniżej ok. 8%; przy znacznie wyższym (np. powyżej 8,5–9%) planowe zabiegi często się odracza, bo rośnie ryzyko zakażeń i powikłań gojenia,
  • poproś, by zabieg był rano, jako pierwszy na liście, co skraca czas głodzenia,
  • badania dobiera się do zabiegu i stanu zdrowia; zwykle obejmują HbA1c, morfologię, elektrolity, kreatyninę z eGFR, często EKG, a przy chorobie serca lub dużych operacjach dodatkową diagnostykę kardiologiczną,
  • przy stopie cukrzycowej, ranach lub infekcjach poinformuj zespół, bo wymagają zabezpieczenia.

Leki przed operacją

Lek Zwykłe postępowanie
flozyny (dapagliflozyna, empagliflozyna, kanagliflozyna) odstawić 3 dni przed zabiegiem (ertugliflozynę 4 dni), wrócić, gdy jesz i pijesz normalnie
metformina nie przyjmować w dniu zabiegu; wrócić po 24–48 godzinach, gdy jesz, a nerki działają prawidłowo
pochodne sulfonylomocznika (gliklazyd, glimepiryd) nie przyjmować w dniu zabiegu, gdy jesteś na czczo (ryzyko niedocukrzenia)
gliptyny zwykle można kontynuować
leki GLP-1 raz w tygodniu (semaglutyd, dulaglutyd, tirzepatyd) zgłoś anestezjologowi: spowalniają opróżnianie żołądka i zwiększają ryzyko zachłyśnięcia; często zaleca się dietę płynną dzień przed zabiegiem albo pominięcie dawki w tygodniu przed zabiegiem, zależnie od ryzyka
insulina bazowa (glargina, degludek, detemir) wieczorem lub rano przed zabiegiem zwykle ok. 75–80% zwykłej dawki
insulina NPH lub mieszanki rano dawka zmniejszona, często o połowę, według zaleceń
insulina do posiłków nie podawać, dopóki jesteś na czczo; korekty według pomiarów
pompa insulinowa przy krótkich zabiegach często kontynuuje się bazę (czasem obniżoną) za zgodą anestezjologa; przy dłuższych przechodzi się na wlew dożylny

W cukrzycy typu 1 nigdy nie odstawia się całkowicie insuliny, nawet na czczo: grozi to kwasicą ketonową.

W dniu zabiegu

  • mierz cukier po przebudzeniu i co 1–2 godziny do czasu przyjęcia na oddział; w cukrzycy typu 1 przy cukrze powyżej 250 mg/dl zmierz też ketony,
  • gdy cukier spada poniżej 70 mg/dl, możesz zwykle wypić klarowny słodki napój (np. 150–200 ml soku jabłkowego bez miąższu) nawet do 2 godzin przed znieczuleniem i koniecznie poinformuj o tym personel,
  • na sali operacyjnej cukier kontroluje się regularnie; przy dłuższych zabiegach i u osób na insulinie stosuje się dożylny wlew insuliny z glukozą i potasem, z dawką zmienianą co godzinę według pomiarów,
  • celem jest ok. 100–180 mg/dl; zarówno wysoki cukier (gorsze gojenie, zakażenia), jak i niedocukrzenie są niebezpieczne.

Krótkie zabiegi w trybie jednodniowym są możliwe u osób z dobrze wyrównaną cukrzycą, o ile plan dawek ustalono wcześniej i jest możliwość pomiarów oraz korekt.

Po operacji

  • po powrocie do jedzenia wraca się do insuliny podskórnej; pierwszą dawkę insuliny bazowej podaje się 1–2 godziny przed zakończeniem wlewu dożylnego, by nie było przerwy,
  • przez kilka dni cukier często jest wyższy z powodu stresu operacyjnego, bólu i unieruchomienia (hiperglikemia stresowa); potrzeba częstszych pomiarów i czasem większych dawek,
  • flozyny i metforminę przywraca się, gdy jesz i pijesz normalnie i nie ma odwodnienia ani pogorszenia pracy nerek,
  • obserwuj ranę: zaczerwienienie, ból, ropny wyciek i gorączka mogą oznaczać zakażenie,
  • przy wymiotach, braku apetytu i wysokich cukrach stosuj zasady na dni chorobowe i skontaktuj się z lekarzem.

Zabiegi diagnostyczne

  • kolonoskopia: dieta płynna i przeczyszczenie wymagają zmniejszenia dawek insuliny i odstawienia części leków; plan ustal z lekarzem,
  • badania z kontrastem jodowym (TK): przy prawidłowej pracy nerek metformina zwykle nie wymaga przerwy, przy obniżonym eGFR czasem odstawia się ją na 48 godzin,
  • rezonans: zdejmij pompę i sensor CGM przed wejściem do pracowni.

Źródła

  1. American Diabetes Association. 16. Diabetes Care in the Hospital: Standards of Care in Diabetes–2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1).
  2. Joint British Diabetes Societies for Inpatient Care. Perioperative management of the surgical patient with diabetes. 2023.
  3. Kindel TL i wsp. Multisociety clinical practice guidance for the safe use of glucagon-like peptide-1 receptor agonists in the perioperative period. Surg Obes Relat Dis 2025;21(1):e1–e5.
  4. Duggan EW i wsp. Perioperative Hyperglycemia Management: An Update. Anesthesiology 2017;126(3):547–560. doi:10.1097/ALN.0000000000001515
  5. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl