Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (American Diabetes Association, ADA) to największa na świecie organizacja zajmująca się cukrzycą. Co roku wydaje zalecenia leczenia Standards of Care in Diabetes, na których opierają się lekarze na całym świecie, a w Polsce w dużej mierze także zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD). ADA wydaje też czasopisma naukowe, finansuje badania i prowadzi działalność edukacyjną dla pacjentów.

Krótka historia

  • 1940: grupa amerykańskich lekarzy powołuje ADA jako organizację medyczną; pierwszym prezesem zostaje dr Cecil Striker.
  • 1941: pierwsze doroczne spotkanie naukowe, dziś znane jako Scientific Sessions, jeden z największych kongresów diabetologicznych na świecie.
  • 1989: ADA zaczyna wydawać coroczne Standards of Care.
  • Dziś ADA wydaje czasopisma Diabetes, Diabetes Care, Clinical Diabetes i Diabetes Spectrum, a zalecenia aktualizuje także w ciągu roku, gdy pojawiają się ważne nowe badania.

Standards of Care: co to jest

Standards of Care in Diabetes to obszerny dokument publikowany co roku w styczniowym dodatku do czasopisma Diabetes Care. Obejmuje m.in.:

  • rozpoznawanie cukrzycy i stanu przedcukrzycowego,
  • cele leczenia: HbA1c, ciśnienie, cholesterol,
  • leczenie: styl życia, leki doustne, leki GLP-1, insulina, technologie (CGM, pompy),
  • powikłania: serce, nerki, oczy, stopa cukrzycowa, wątroba,
  • szczególne grupy: dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży.

Każde zalecenie ma określony poziom dowodów (od A, czyli mocnych badań z losowym przydziałem, do E, czyli opinii ekspertów).

Najważniejsze zalecenia ADA (stan na 2025/2026)

Obszar Zalecenie
Badania przesiewowe u wszystkich dorosłych od 35. roku życia, wcześniej przy nadwadze i dodatkowych czynnikach ryzyka
HbA1c dla wielu dorosłych poniżej 7%, bez częstych hipoglikemii; mniej rygorystycznie u seniorów i osób z wieloma chorobami
Ciśnienie zwykle poniżej 130/80 mm Hg
Cholesterol LDL poniżej 70 mg/dl, a przy chorobie sercowo-naczyniowej poniżej 55 mg/dl
Leki chroniące serce i nerki leki GLP-1 lub flozyny (SGLT2) u osób z chorobą serca, niewydolnością serca lub chorobą nerek, niezależnie od HbA1c
Masa ciała redukcja masy ciała jako jeden z głównych celów leczenia cukrzycy typu 2
CGM ciągłe monitorowanie glikemii u osób leczonych insuliną, a także rozważenie u innych osób z cukrzycą typu 2 przyjmujących leki obniżające cukier
Wątroba ocena ryzyka zwłóknienia wątroby (np. wskaźnik FIB-4) u osób z cukrzycą typu 2 lub stanem przedcukrzycowym

Więcej o tych tematach: badanie HbA1c, nadciśnienie a cukrzyca, dyslipidemia, leki GLP-1 i metformina.

ADA a zalecenia PTD

W Polsce podstawą są Zalecenia kliniczne Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, aktualizowane co roku. W większości kluczowych punktów są zbieżne z ADA (cele HbA1c, ciśnienia, rola leków GLP-1 i flozyn), ale uwzględniają:

  • polskie realia dostępności i refundacji leków oraz sprzętu,
  • organizację opieki w Polsce (POZ, poradnie diabetologiczne),
  • czasem nieco inne progi lub sformułowania.

Dlatego jeśli lekarz zaleca coś innego niż przeczytane w zaleceniach ADA, nie musi to być błąd: decyzja zależy od Twojej sytuacji i od zaleceń obowiązujących w Polsce.

Krytyka i konflikt interesów

Jak wiele towarzystw medycznych, ADA jest częściowo finansowana przez przemysł farmaceutyczny i spożywczy. W 2006 roku dziennik The New York Times opisał krytykę umowy sponsorskiej ADA z producentem słodyczy i napojów Cadbury Schweppes, po której organizacja zmieniła zasady współpracy z firmami spożywczymi. Autorzy Standards of Care publikują deklaracje konfliktów interesów, a zalecenia opierają się na publikowanych badaniach, które można samodzielnie sprawdzić.

Źródła

  1. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes–2025. Diabetes Care 2025;48(Suppl. 1). link
  2. American Diabetes Association. History of the American Diabetes Association oraz materiały z okazji 85-lecia organizacji. diabetes.org
  3. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą. Aktualna edycja.