Osoby z dobrze wyrównaną cukrzycą typu 1, bez zaawansowanych powikłań, mogą chodzić w wysokie góry, wspinać się i wyruszać na wyprawy w odludne miejsca. Wymaga to jednak przygotowania: na wysokości gorzej odczuwa się niedocukrzenie, zimno szkodzi insulinie i sprzętowi, a pomoc bywa daleko. Najważniejsze są częste pomiary, elastyczne dawki insuliny, zapas węglowodanów i partnerzy, którzy wiedzą o cukrzycy.

Zanim wyruszysz

  • wizyta u diabetologa kilka tygodni przed wyjazdem: plan dawek na dni wysiłku i odpoczynku, zasady na wypadek choroby, recepty na zapasy,
  • ocena powikłań: proliferacyjna retinopatia (na dużej wysokości łatwiej o krwawienia do siatkówki), choroba serca, neuropatia i stopy,
  • trening próbny: kilka wielogodzinnych wędrówek w niższych górach, z różnym obciążeniem, żeby poznać reakcję cukru na długi wysiłek (aktywność fizyczna w cukrzycy),
  • ubezpieczenie obejmujące choroby przewlekłe i ratownictwo górskie,
  • partnerzy wiedzący, jak rozpoznać i leczyć ciężką hipoglikemię, w tym jak podać glukagon.

Wysokość a cukier

  • długi wysiłek zwykle obniża zapotrzebowanie na insulinę, często o 20–50% w dni marszu; na wysokości dochodzi utrata apetytu,
  • zimno, stres i choroba wysokogórska podnoszą hormony przeciwregulacyjne (kortyzol, adrenalinę), więc cukier może też rosnąć,
  • objawy hipoglikemii są słabiej odczuwane, a zmęczenie, zawroty głowy i splątanie łatwo pomylić z chorobą wysokogórską; w razie wątpliwości zmierz cukier,
  • niedocukrzenie w nocy po całym dniu marszu jest częste; rozważ mniejszą dawkę insuliny bazowej na noc.

Aklimatyzacja i choroba wysokogórska

Osoby z cukrzycą typu 1 nie aklimatyzują się gorzej niż inni, ale objawy choroby wysokogórskiej (ból głowy, nudności, wymioty) komplikują jedzenie i dawki insuliny. Zasady:

  • powyżej ok. 2500–3000 m n.p.m. zwiększaj wysokość noclegu o nie więcej niż 300–500 m dziennie, z dniem odpoczynku co 3–4 dni,
  • „wchodź wysoko, śpij nisko”,
  • przy objawach obrzęku płuc (duszność w spoczynku, kaszel) lub mózgu (zaburzenia równowagi, splątanie) natychmiast schodź niżej.

Leki stosowane w chorobie wysokogórskiej wpływają na cukrzycę: acetazolamid może powodować kwasicę metaboliczną i utrudniać ocenę ketonów, a deksametazon wyraźnie podnosi cukier. Ustal ich użycie z lekarzem przed wyjazdem.

Sprzęt w zimnie i na wysokości

  • insulina zamarza w temperaturze poniżej 0°C i traci działanie; noś pen i zapas blisko ciała (wewnętrzna kieszeń), a na noc w śpiworze,
  • glukometr i paski w zimnie mogą zawyżać lub zaniżać wyniki albo nie działać; przed pomiarem ogrzej glukometr i dłonie,
  • sensory CGM zwykle działają, ale przy zimnie i odwodnieniu mogą się mylić; przy wątpliwościach potwierdź wynik glukometrem,
  • przy pompie insulinowej szybki wjazd kolejką na dużą wysokość może dać pęcherzyki powietrza i niezamierzone podanie insuliny; obserwuj cukier i drenik,
  • baterie słabną w mrozie; zabierz zapas baterii, drugi glukometr, peny na wypadek awarii pompy.

Lista zapasów (co najmniej podwójna ilość na cały wyjazd, rozłożona na dwa plecaki): insulina szybka i bazowa, glukagon, glukometr, paski, nakłuwacz, sensory, igły, paski do ketonów, glukoza w tabletkach lub żelach, przekąski z węglowodanami złożonymi, dokument o cukrzycy.

Awaryjne węglowodany w dziczy: pałka wodna

Podstawą bezpieczeństwa jest zapas szybkich węglowodanów: glukoza w tabletkach, żele, cukier, słodki napój. Na długich wyprawach survivalowych przydaje się jednak wiedza o awaryjnych źródłach energii, gdy zapasy się skończą.

Pałka wodna (rogoża) to roślina o charakterystycznych brunatnych, puszystych kolbach, rosnąca w rowach i na brzegach zbiorników w całej Polsce. Jej kłącza zawierają dużo skrobi, jadalne są też młode pędy i pyłek. Kłącze wykopuje się z mułu, myje, piecze lub gotuje, a potem żuje skrobię z twardych włókien, które się wypluwa.

Uwaga: skrobia z kłączy wchłania się powoli i nie nadaje się do leczenia ostrej hipoglikemii. Może jedynie dostarczyć energii, żeby zapobiec kolejnym spadkom, gdy skończyło się jedzenie. Rośliny dziko rosnące zbieraj tylko przy pewności co do gatunku i z czystych wód; w razie wątpliwości lepiej ich nie jeść.

Podsumowanie

  1. Sprawdź wyrównanie i powikłania, zaplanuj dawki z diabetologiem.
  2. Mierz cukier często, także w nocy, i reaguj z wyprzedzeniem.
  3. Chroń insulinę i sprzęt przed mrozem, miej podwójne zapasy.
  4. Nie wspinaj się w pojedynkę; partnerzy muszą wiedzieć o cukrzycy.
  5. Przy objawach choroby wysokogórskiej schodź niżej i pamiętaj, że leki na nią wpływają na cukier.

Wskazówki dotyczące podróży i zmiany stref czasowych znajdziesz w artykule strefy czasowe a cukrzyca.

Źródła

  1. Mohajeri S, Perkins BA, Brubaker PL, Riddell MC. Diabetes, trekking and high altitude: recognizing and preparing for the risks. Diabet Med 2015;32(11):1425–1437. doi:10.1111/dme.12795
  2. Brubaker PL. Adventure Travel and Type 1 Diabetes: The Complicating Effects of High Altitude. Diabetes Care 2005;28(10):2563–2572. doi:10.2337/diacare.28.10.2563
  3. de Mol P i wsp. Physical activity at altitude: challenges for people with diabetes: a review. Diabetes Care 2014;37(8):2404–2413. doi:10.2337/dc13-2302
  4. Luks AM i wsp. Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Prevention, Diagnosis, and Treatment of Acute Altitude Illness: 2024 Update. Wilderness Environ Med 2024;35(1 Suppl):2S–19S.