Diabulimia to potoczna nazwa zaburzenia odżywiania u osób z cukrzycą typu 1, polegającego na celowym pomijaniu lub zmniejszaniu dawek insuliny w celu schudnięcia. Fachowo mówi się o zaburzeniach odżywiania w cukrzycy typu 1 (T1DE). To poważna choroba psychiczna i metaboliczna: u kobiet ograniczających insulinę ryzyko zgonu w ciągu kilkunastu lat było w badaniach ponad trzykrotnie wyższe. Można ją skutecznie leczyć, ale wymaga to pomocy zespołu specjalistów, a powrót do pełnych dawek insuliny musi być stopniowy.

Jak działa diabulimia

W cukrzycy typu 1 bez insuliny glukoza nie trafia do komórek. Cukier we krwi rośnie, a po przekroczeniu progu nerkowego cukier i kalorie są wydalane z moczem. Organizm spala tłuszcz i mięśnie, więc masa ciała szybko spada; to ten sam mechanizm, przez który wiele osób chudnie tuż przed rozpoznaniem cukrzycy. Cena jest bardzo wysoka: odwodnienie, ketony, uszkodzenie naczyń i nerwów.

Kogo dotyczy

  • najczęściej nastolatki i młode kobiety, ale także chłopców i dorosłych,
  • w badaniach nawet kilkanaście do 30% młodych kobiet z cukrzycą typu 1 przyznaje się do celowego ograniczania insuliny w jakimś okresie,
  • czynniki ryzyka: skupienie na wadze i wyglądzie, przyrost masy ciała po rozpoczęciu insulinoterapii, ścisłe liczenie węglowodanów i kontrola jedzenia narzucone przez chorobę, depresja i lęk, „wypalenie cukrzycowe”, trudne relacje rodzinne.

Częste są też inne zaburzenia odżywiania: napady objadania się, bulimia, anoreksja.

Sygnały ostrzegawcze

  • wysokie HbA1c bez wyraźnej przyczyny, mimo deklarowanego przestrzegania zaleceń,
  • nawracające epizody kwasicy ketonowej,
  • chudnięcie lub duże wahania masy ciała,
  • częste oddawanie moczu, pragnienie, zmęczenie, infekcje,
  • unikanie podawania insuliny przy innych, ukrywanie sprzętu i wyników, „zgubione” dane z glukometru lub CGM, odwoływanie wizyt,
  • nadmierne zajmowanie się wagą, kaloriami, wyglądem, unikanie wspólnych posiłków,
  • niewyjaśnione niedocukrzenia (np. po napadach głodzenia).

W poradniach diabetologicznych stosuje się krótkie kwestionariusze przesiewowe (np. DEPS-R), zwykle od 10.–12. roku życia.

Dlaczego to takie groźne

  • kwasica ketonowa: odwodnienie, wymioty, utrata przytomności, zagrożenie życia,
  • szybki rozwój powikłań: retinopatii, choroby nerek i neuropatii, nawet u bardzo młodych osób,
  • zahamowanie wzrostu i dojrzewania u nastolatków, zaburzenia miesiączkowania,
  • depresja, lęk, myśli samobójcze.

Leczenie

Diabulimii nie pokonuje się „silną wolą”. Leczenie prowadzi zespół: diabetolog, psychiatra lub psycholog (najczęściej terapia poznawczo-behawioralna), dietetyk znający cukrzycę, pielęgniarka, a u młodzieży także rodzina.

Ważne medycznie: po długim okresie bardzo wysokich cukrów szybkie przywrócenie pełnych dawek insuliny i gwałtowny spadek HbA1c mogą wywołać:

  • przejściowe nasilenie retinopatii,
  • neuropatię wywołaną leczeniem (bardzo bolesną, tzw. neuropatię insulinową),
  • obrzęki insulinowe i szybki przyrost masy ciała z zatrzymania wody, co bywa dla chorej osoby bardzo trudne psychicznie.

Dlatego dawki zwiększa się stopniowo, a obniżanie HbA1c planuje na wiele miesięcy, z kontrolą okulistyczną. Nowoczesne narzędzia, takie jak CGM i pompa z systemem AID, mogą pomóc, ale nie zastępują terapii.

Jak pomóc bliskiej osobie

  • rozmawiaj bez oceniania i oskarżeń; zacznij od troski o samopoczucie, nie od wyników,
  • nie komentuj wyglądu i wagi,
  • zachęć do rozmowy z diabetologiem lub psychologiem; zaproponuj, że pójdziesz razem,
  • przy objawach kwasicy (wymioty, ból brzucha, przyspieszony oddech, senność) wezwij pomoc (112).

Wsparcie w kryzysie: telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111, Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222 (całodobowo). W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Źródła

  1. Goebel-Fabbri AE i wsp. Insulin restriction and associated morbidity and mortality in women with type 1 diabetes. Diabetes Care 2008;31(3):415–419. doi:10.2337/dc07-2026
  2. Coleman SE, Caswell N. Diabetes and eating disorders: an exploration of ‘Diabulimia’. BMC Psychol 2020;8:101. doi:10.1186/s40359-020-00468-4
  3. de Wit M i wsp. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Psychological care of children, adolescents and young adults with diabetes. Pediatr Diabetes 2022;23(8):1373–1389. doi:10.1111/pedi.13428
  4. Gibbons CH, Freeman R. Treatment-induced neuropathy of diabetes: an acute, iatrogenic complication of diabetes. Brain 2015;138(1):43–52. doi:10.1093/brain/awu307