Z cukrzycą można podróżować po całym świecie, także na długie wyjazdy i do pracy sezonowej, ale wymaga to przygotowania: zapasu insuliny i sprzętu w bagażu podręcznym, ubezpieczenia obejmującego choroby przewlekłe i planu dawek przy zmianie strefy czasowej. Przy locie na wschód doba się skraca i dawkę insuliny bazowej zwykle trzeba zmniejszyć, a przy locie na zachód doba się wydłuża i może być potrzebna dodatkowa insulina do posiłku. Plan zmian dawek warto ustalić z diabetologiem przed wyjazdem.

Przed wyjazdem: lista kontrolna

  • wizyta u diabetologa 4–6 tygodni przed wyjazdem: plan dawek na podróż, recepty na zapas, szczepienia,
  • zaświadczenie lekarskie po angielsku: typ cukrzycy, leczenie (peny, pompa, CGM), nazwy insulin i leków,
  • zapas leków i sprzętu na cały pobyt plus co najmniej drugie tyle, rozłożony na dwie torby: insulina, igły, paski, sensory, wkłucia, glukagon, zapasowy pen przy pompie, paski do ketonów,
  • szybkie węglowodany i przekąski na drogę, także na opóźnienia,
  • ubezpieczenie: EKUZ oraz prywatna polisa, która wyraźnie obejmuje choroby przewlekłe (w tym zaostrzenia cukrzycy); wiele tanich polis tego nie zawiera,
  • spisz nazwy insulin i substancji czynnych: za granicą ta sama insulina może mieć inną nazwę handlową.

Na lotnisku insulinę i sprzęt zawsze bierz do bagażu podręcznego; zasady kontroli z pompą i sensorem opisujemy w artykule pompa i CGM na lotnisku i w samolocie.

Zmiana strefy czasowej: insulina

Przestawienie organizmu trwa zwykle tyle dni, ile godzin wynosi różnica czasu. Przy różnicy do 2–3 godzin zwykle wystarczy przyjmować leki i insulinę według czasu lokalnego. Przy większej różnicy:

Leczenie Lot na wschód (doba krótsza) Lot na zachód (doba dłuższa)
insulina bazowa raz dziennie (glargina, detemir) w dniu podróży dawkę często się zmniejsza, proporcjonalnie do skrócenia doby (np. o ok. 1/4 przy 6 godzinach) dawkę podaje się o zwykłej porze lub dodaje się małą dodatkową dawkę albo korekty insuliną szybką na wydłużoną dobę
insulina degludec elastyczna pora: można przesunąć dawkę na czas lokalny, zachowując co najmniej 8 godzin odstępu jak obok, z odstępem nie dłuższym niż 40 godzin
insulina do posiłków do każdego posiłku według jedzenia, nie według zegara dodatkowy posiłek w podróży wymaga dodatkowego bolusa
mieszanki insulin 2 razy dziennie plan zawsze z lekarzem; często zmniejsza się jedną dawkę plan z lekarzem; często potrzebna dodatkowa mała dawka
pompa insulinowa zegar pompy przestaw na czas lokalny po przylocie; przy dużej różnicy i dłuższym pobycie stopniowo, o 1–2 godziny dziennie jak obok
tabletki metforminę i inne leki przyjmuj do posiłków według czasu lokalnego; ostrożnie z pochodnymi sulfonylomocznika, gdy posiłki są nieregularne jak obok

W trakcie podróży i przez kilka dni po przylocie mierz cukier częściej: co 4–6 godzin w czasie lotu i przed snem. Zmienione jedzenie, upał, zwiedzanie i stres mogą wyraźnie zmieniać zapotrzebowanie na insulinę. W systemach AID ustaw strefę czasową zgodnie z instrukcją producenta.

Przechowywanie insuliny w podróży

  • insulina w użyciu wytrzymuje zwykle 4 tygodnie w temperaturze pokojowej (do 25–30°C, zależnie od preparatu), zapas przechowuj w 2–8°C,
  • w upale używaj etui chłodzących (np. z żelem aktywowanym wodą), nie zostawiaj insuliny w samochodzie ani na słońcu,
  • nie zamrażaj insuliny i nie wkładaj jej bezpośrednio do lodu; zamarznięta traci działanie,
  • insulina zmętniała (gdy powinna być przejrzysta) lub z kłaczkami nadaje się do wyrzucenia,
  • w lodówce hotelowej sprawdź, czy nie zamraża (termometr).

Choroba i jedzenie za granicą

  • biegunka podróżnych i wymioty grożą odwodnieniem i wysokim cukrem; stosuj zasady na dni chorobowe (nie odstawiaj insuliny bazowej, pij, mierz cukier i ketony), opisane w artykule kortyzol a cukier,
  • przy wymiotach i odwodnieniu wstrzymaj metforminę i flozyny do czasu powrotu do jedzenia i picia,
  • nieznana kuchnia utrudnia liczenie węglowodanów: pomocne są zdjęcia porcji, aplikacje i wymienniki,
  • upał, długie zwiedzanie i kąpiele w morzu zwiększają ryzyko niedocukrzenia; miej zawsze przy sobie glukozę,
  • chroń stopy: nie chodź boso po plaży, oglądaj stopy codziennie (stopa cukrzycowa).

W części krajów UE można zrealizować polską e-receptę (recepta transgraniczna); zapytaj w aptece lub lekarza przed wyjazdem.

Praca sezonowa za granicą

Praca sezonowa (np. w rolnictwie, budownictwie, przetwórstwie, hotelarstwie) jest dla osób z cukrzycą typu 1 możliwa, ale zwykle oznacza ciężki wysiłek fizyczny, upał, zmienny grafik i nieregularne posiłki. Jak się przygotować:

  1. Diabetolog: oceni, czy planowana praca jest bezpieczna, ustali dawki na dni ciężkiej pracy (zwykle mniejsza insulina bazowa i bolusy) i wystawi zaświadczenie po angielsku lub w języku kraju.
  2. Ubezpieczenie: EKUZ zapewnia tylko niezbędną opiekę w publicznej służbie zdrowia krajów UE i EFTA; przy zatrudnieniu legalnym za granicą zwykle obejmuje Cię ubezpieczenie kraju pracy, ale dokup polisę obejmującą choroby przewlekłe na czas dojazdu i okres przejściowy.
  3. Zapas: insulina i sprzęt na cały pobyt plus rezerwa, bo za granicą trudno o wizytę u lekarza i receptę; sprawdź, czy będziesz mieć dostęp do lodówki.
  4. W pracy: mierz cukier przed rozpoczęciem i w przerwach, noś glukozę w kieszeni, pij dużo wody, nie pomijaj posiłków; powiedz współpracownikom lub brygadziście, jak pomóc przy niedocukrzeniu.
  5. Wieczorem i w nocy po ciężkim dniu częściej zdarzają się spadki cukru: rozważ mniejszą dawkę bazy na noc i pomiar przed snem (aktywność fizyczna w cukrzycy).

Uprawnienia pracownicze osób z orzeczeniem o niepełnosprawności w Polsce opisujemy w artykule cukrzyca a praca.

Źródła

  1. Chandran M, Edelman SV. Have Insulin, Will Fly: Diabetes Management During Air Travel and Time Zone Adjustment Strategies. Clin Diabetes 2003;21(2):82–85. doi:10.2337/diaclin.21.2.82
  2. Diabetes UK. Travelling with diabetes. diabetes.org.uk
  3. Komisja Europejska. Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego. ec.europa.eu
  4. Charakterystyki produktów leczniczych insulin (warunki przechowywania, insulina degludec: elastyczna pora podania).