Insulina to hormon, który obniża cukier we krwi, umożliwiając komórkom pobieranie glukozy; w cukrzycy podaje się ją, gdy trzustka nie wytwarza jej wcale (typ 1) lub za mało (zaawansowany typ 2, cukrzyca ciążowa, inne typy). Preparaty różnią się przede wszystkim czasem działania: szybkie i krótkie podaje się do posiłków, a pośrednie i długie jako insulinę bazową na całą dobę. Poniżej znajdziesz tabelę insulin dostępnych w Polsce z początkiem, szczytem i czasem działania, modele insulinoterapii i zasady wstrzykiwania.

Rodzaje insulin: tabela działania

Wartości są orientacyjne i zależą od dawki, miejsca wstrzyknięcia, ruchu i temperatury.

Rodzaj Przykłady preparatów Początek Szczyt Czas działania
ultraszybki analog Fiasp (aspart), Lyumjev (lispro) 2–5 min 1–1,5 godz. 3–5 godz.
szybkodziałający analog NovoRapid, Humalog, Liprolog, Apidra, biopodobne aspart i lispro 10–20 min 1–2 godz. 3–5 godz.
ludzka krótkodziałająca Actrapid, Humulin R, Gensulin R ok. 30 min 2–4 godz. 6–8 godz.
ludzka o pośrednim działaniu (NPH) Insulatard, Humulin N, Gensulin N 1–2 godz. 4–10 godz. 12–18 godz.
analog długodziałający glargina U100 (Lantus, Abasaglar, Semglee), detemir (Levemir, wycofywany z rynku) 1–2 godz. brak wyraźnego szczytu do 24 godz. (detemir 12–24)
analog długodziałający II generacji glargina U300 (Toujeo), degludek (Tresiba) 1–6 godz. płaski profil glargina U300 ponad 24 godz., degludek ponad 42 godz.
insulina raz w tygodniu ikodek (Awiqli) stopniowo płaski profil ok. 7 dni
mieszanki ludzkie Mixtard 30, Humulin M3, Gensulin M30 ok. 30 min 2–8 godz. do 24 godz.
mieszanki analogowe NovoMix 30, Humalog Mix 25 i 50 10–20 min 1–4 godz. do 24 godz.
insulina bazowa z GLP-1 Xultophy (degludek z liraglutydem), Suliqua (glargina z liksysenatydem) jak insulina bazowa płaski ok. 24 godz.

Dostępność konkretnych preparatów się zmienia (np. Levemir jest wycofywany), a zamiany insuliny zawsze ustala lekarz. Większość insulin ma stężenie 100 j./ml (U-100); preparaty o stężeniu 200 lub 300 j./ml podaje się wyłącznie dedykowanym penem, nigdy strzykawką do insuliny U-100.

Insulina ludzka a analogi

  • insulina ludzka ma budowę identyczną z insuliną wytwarzaną przez trzustkę; krótkodziałającą podaje się ok. 30 minut przed posiłkiem, a jej dłuższe działanie sprzyja niedocukrzeniom 3–5 godzin po jedzeniu,
  • analogi mają nieznacznie zmienioną budowę, co daje wygodniejszy profil: szybkie można podać tuż przed jedzeniem (ultraszybkie nawet na początku lub do 20 minut po rozpoczęciu posiłku), a długie dają równą bazę z mniejszym ryzykiem nocnych niedocukrzeń.

W cukrzycy typu 1 i u większości osób na intensywnej insulinoterapii preferuje się analogi.

Modele insulinoterapii

Model Na czym polega Dla kogo
insulina bazowa raz dziennie analog długodziałający lub NPH, dołączany do leków doustnych lub GLP-1 początek insulinoterapii w cukrzycy typu 2
baza-plus insulina bazowa i bolus do jednego, największego posiłku typ 2, gdy sama baza nie wystarcza
intensywna insulinoterapia (baza-bolus) insulina bazowa 1–2 razy dziennie i bolus do każdego posiłku oraz korekty cukrzyca typu 1, część osób z typem 2, ciąża
mieszanki 2–3 razy dziennie gotowa mieszanka do śniadania i kolacji osoby z regularnym trybem życia, gdy prostszy schemat jest ważniejszy niż elastyczność
pompa insulinowa ciągły wlew insuliny szybkiej, często z CGM w systemie AID głównie cukrzyca typu 1

Kiedy insulina w cukrzycy typu 2: według zaleceń PTD przy bardzo wysokim cukrze z objawami (np. HbA1c powyżej 10%, chudnięcie, wielomocz), gdy inne leki nie wystarczają, w ciąży i w ostrych stanach. Wcześniej warto rozważyć leki GLP-1, które często pozwalają opóźnić insulinę lub zmniejszyć jej dawkę.

Jak dobiera się dawkę

Dawkę liczy się w jednostkach (j.) i ustala indywidualnie. Orientacyjnie:

  • w cukrzycy typu 1 całkowita dawka dobowa to często 0,4–1 j./kg masy ciała, z czego ok. 40–50% to baza,
  • w cukrzycy typu 2 insulinę bazową zaczyna się zwykle od ok. 10 j. lub 0,1–0,2 j./kg i zwiększa co kilka dni według cukru na czczo,
  • bolus do posiłku zależy od ilości węglowodanów (przelicznik insulina/wymiennik WW), aktualnego cukru i planowanego wysiłku.

Wielkość dawki nie świadczy o „ciężkości” cukrzycy. Duże zapotrzebowanie wynika zwykle z insulinooporności, np. przy otyłości, infekcji lub leczeniu sterydami. Dawki zawsze zmienia się według zaleceń lekarza.

Jak wstrzykiwać insulinę

Miejsce Wchłanianie Najczęściej
brzuch (ok. 3 cm od pępka) najszybsze insuliny do posiłków
uda (przednio-boczna część) wolniejsze insuliny bazowe, NPH
pośladki wolne insulina bazowa, u dzieci
ramiona (tył) średnie gdy pomaga druga osoba
  • używaj krótkich igieł 4–5 mm, wkłuwaj pod kątem prostym; fałd skóry zwykle potrzebny jest tylko u bardzo szczupłych osób i dzieci,
  • po wciśnięciu przycisku odczekaj ok. 10 sekund przed wyjęciem igły,
  • każdą igłę używaj raz, a miejsca wkłuć zmieniaj (rotacja), odsuwając kolejne o ok. 1–2 cm,
  • zgrubienia pod skórą (lipohipertrofia) powodują nieregularne wchłanianie i skoki cukru; nie wstrzykuj w nie insuliny,
  • insulinę NPH i mieszanki przed podaniem delikatnie wymieszaj (obracając pen ok. 10–20 razy),
  • przed wysiłkiem nie wstrzykuj insuliny w pracujące mięśnie (np. uda przed biegiem).

Technikę podawania penem opisujemy w artykule pen do insuliny.

Przechowywanie insuliny

  • zapas trzymaj w lodówce w 2–8°C, nigdy w zamrażalniku ani przy ściance lodówki,
  • pen w użyciu może być przechowywany w temperaturze pokojowej (do ok. 25–30°C, zależnie od preparatu) przez 4–8 tygodni według ulotki,
  • chroń insulinę przed słońcem, upałem i mrozem; w podróży używaj etui chłodzących (podróże z cukrzycą),
  • insulina przejrzysta, która zmętniała, albo mieszanka z grudkami nie nadaje się do użycia.

Działania niepożądane

  • hipoglikemia: najważniejsze ryzyko; zawsze miej przy sobie szybkie węglowodany,
  • przyrost masy ciała, zwłaszcza na początku leczenia,
  • lipohipertrofia w miejscach wkłuć,
  • rzadko odczyny alergiczne i przejściowe obrzęki na początku leczenia.

Źródła

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl
  2. American Diabetes Association. 9. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes–2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1).
  3. Hirsch IB. Insulin Analogues. N Engl J Med 2005;352(2):174–183. doi:10.1056/NEJMra040832
  4. Frid AH i wsp. New Insulin Delivery Recommendations. Mayo Clin Proc 2016;91(9):1231–1255. doi:10.1016/j.mayocp.2016.06.010
  5. Charakterystyki produktów leczniczych wymienionych insulin (EMA).