LADA (latent autoimmune diabetes in adults) to autoimmunologiczna cukrzyca dorosłych, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki wolniej niż w klasycznej cukrzycy typu 1. Ujawnia się zwykle po 30.–35. roku życia i przez pierwsze miesiące lub lata da się ją leczyć bez insuliny, dlatego często jest mylona z cukrzycą typu 2. Dotyczy ok. 5–10% dorosłych z rozpoznaniem „typu 2”. Kluczowe badania to przeciwciała anty-GAD i peptyd C, a leczenie dobiera się do tego, ile własnej insuliny jeszcze zostało.

Czym jest LADA

LADA należy do spektrum cukrzycy typu 1: tak samo powstaje na tle autoimmunologicznym i tak samo prowadzi do stopniowej utraty komórek beta. Różni się tempem: od rozpoznania do konieczności leczenia insuliną mija zwykle kilka miesięcy do kilku lat. W klasyfikacjach (m.in. PTD i ADA) LADA traktuje się jako powoli postępującą postać cukrzycy typu 1.

Dlaczego bywa mylona z typem 2

Choroba ujawnia się w dorosłości, często łagodnie, i początkowo dobrze reaguje na dietę i tabletki. Wskazówki, że to może być LADA:

  • wiek rozpoznania zwykle 30–50 lat,
  • prawidłowa masa ciała lub niewielka nadwaga (choć LADA zdarza się też u osób z otyłością),
  • szybkie pogorszenie wyrównania mimo kolejnych leków, chudnięcie,
  • brak cech zespołu metabolicznego (nadciśnienie, wysokie trójglicerydy),
  • choroby autoimmunologiczne u chorego lub w rodzinie: Hashimoto, celiakia, bielactwo, cukrzyca typu 1 u krewnych.

Diagnostyka

Badanie Co pokazuje
przeciwciała anty-GAD (GADA) najczulszy marker LADA; wysokie miano wiąże się z szybszą utratą komórek beta
inne przeciwciała: IA-2A, ZnT8A pomocnicze, gdy anty-GAD są ujemne
peptyd C ile insuliny wytwarza jeszcze trzustka; decyduje o wyborze leczenia
HbA1c, cukier stopień wyrównania

Badanie przeciwciał warto zlecić u dorosłych z cukrzycą „typu 2” bez otyłości, z szybko pogarszającym się wyrównaniem lub chorobami autoimmunologicznymi.

Leczenie: zależy od peptydu C

Międzynarodowy konsensus ekspertów (Buzzetti i wsp.) proponuje prosty podział:

Peptyd C Postępowanie
poniżej 0,3 nmol/l (ok. 0,9 ng/ml) jak w cukrzycy typu 1: intensywna insulinoterapia, często CGM
0,3–0,7 nmol/l leczenie jak w typie 2, ale z rozważeniem wczesnej insuliny; preferowane leki chroniące komórki beta; peptyd C oznacza się co 6–12 miesięcy
powyżej 0,7 nmol/l (ok. 2,1 ng/ml) leczenie jak w typie 2, z regularną kontrolą peptydu C i wyrównania

Uwagi praktyczne:

  • metformina, gliptyny i leki GLP-1 mogą być stosowane, dopóki trzustka wydziela wystarczająco insuliny; GLP-1 działają tym słabiej, im mniej peptydu C,
  • flozyny wymagają ostrożności: przy niedoborze insuliny zwiększają ryzyko kwasicy ketonowej, także przy prawidłowym cukrze,
  • pochodnych sulfonylomocznika zwykle się unika, bo mogą przyspieszać wyczerpanie komórek beta i dają niedocukrzenia,
  • insulina nie jest porażką: wcześnie włączona może chronić resztkową produkcję własnej insuliny i ułatwia wyrównanie.

Rokowanie i co możesz zrobić

Osoby z LADA mają podobne ryzyko powikłań jak osoby z innymi typami cukrzycy, zależne głównie od wyrównania, ciśnienia i lipidów. Ważne są:

  • regularne kontrole HbA1c i peptydu C,
  • przesiew chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza tarczycy (TSH) i celiakii,
  • nauka samokontroli i liczenia węglowodanów, zanim insulina stanie się konieczna,
  • świadomość objawów ostrzegawczych: chudnięcie, pragnienie, wysokie cukry i ketony wymagają pilnej wizyty.

Porównanie typów cukrzycy, w tym LADA, typu 1, typu 2 i MODY, znajdziesz w artykule rodzaje cukrzycy.

Źródła

  1. Buzzetti R i wsp. Management of Latent Autoimmune Diabetes in Adults: A Consensus Statement From an International Expert Panel. Diabetes 2020;69(10):2037–2047. doi:10.2337/dbi20-0017
  2. Pieralice S, Pozzilli P. Latent Autoimmune Diabetes in Adults: A Review on Clinical Implications and Management. Diabetes Metab J 2018;42(6):451–464. doi:10.4093/dmj.2018.0190
  3. Holt RIG i wsp. The management of type 1 diabetes in adults. A consensus report by the ADA and EASD. Diabetologia 2021;64(12):2609–2652. doi:10.1007/s00125-021-05568-3
  4. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl