Peptyd C to wskaźnik tego, ile insuliny wytwarza własna trzustka. Powstaje razem z insuliną w stosunku 1:1, a insulina z zastrzyków go nie zawiera, dlatego badanie działa także u osób leczonych insuliną. Najczęściej pomaga odróżnić cukrzycę typu 1 od typu 2 i MODY oraz ocenić, czy chory potrzebuje insuliny. Wynik zawsze interpretuje się razem z cukrem oznaczonym w tym samym czasie.

Co to jest peptyd C

Komórki beta trzustki wytwarzają proinsulinę. Przed uwolnieniem do krwi rozcina się ona na insulinę i peptyd C, w równych ilościach. Różnica polega na tym, że:

  • insulina jest w dużej części wychwytywana przez wątrobę i szybko znika z krwi,
  • peptyd C krąży dłużej (ok. 30 minut) i jest usuwany przez nerki.

Dlatego peptyd C lepiej niż sama insulina pokazuje wydzielanie insuliny, a u osób leczonych insuliną jest jedynym sposobem, by ocenić pracę własnej trzustki.

Normy i jednostki

Zakres referencyjny różni się między laboratoriami i metodami. Najczęściej na czczo wynosi ok. 1–4 ng/ml, co odpowiada ok. 0,3–1,3 nmol/l. Przelicznik: 1 ng/ml = ok. 0,33 nmol/l = ok. 330 pmol/l.

Do różnicowania typów cukrzycy stosuje się progi z badań nad pacjentami leczonymi insuliną (oznaczenie przygodne lub po posiłku, co najmniej 3 lata od rozpoznania):

Peptyd C Interpretacja przy cukrzycy
poniżej ok. 0,6 ng/ml (0,2 nmol/l) znaczny niedobór insuliny, typowy dla cukrzycy typu 1; insulina niezbędna
ok. 0,6–1,8 ng/ml (0,2–0,6 nmol/l) wynik pośredni, ocena razem z przeciwciałami i obrazem klinicznym
powyżej ok. 1,8 ng/ml (0,6 nmol/l) zachowane wydzielanie insuliny, typowe dla cukrzycy typu 2 lub MODY

Kiedy bada się peptyd C

  • niejasny typ cukrzycy, zwłaszcza u dorosłych: typ 1, LADA, typ 2 czy MODY,
  • osoba z cukrzycą typu 1 od dawna leczona insuliną, u której podejrzewa się inny typ (np. MODY, gdy peptyd C jest wysoki po wielu latach choroby),
  • cukrzyca typu 2 z pogarszającymi się wynikami: czy trzustka wyczerpuje się i potrzebna jest insulina,
  • niedocukrzenia u osoby bez cukrzycy: razem z glukozą i insuliną w czasie niskiego cukru (diagnostyka insulinoma lub przyjmowania leków).

Do rozpoznania samej cukrzycy peptyd C nie służy: do tego są glukoza, OGTT i HbA1c. Wszystkie typy porównujemy w artykule rodzaje cukrzycy.

Jak się przygotować i co zaburza wynik

  • badanie zwykle wykonuje się na czczo, ale do różnicowania typów cukrzycy przydatny jest też pomiar 1,5–2 godziny po posiłku,
  • razem z peptydem C oznacza się glukozę: przy cukrze poniżej ok. 70 mg/dl peptyd C jest fizjologicznie niski i wynik jest niemiarodajny,
  • nie bada się go w czasie kwasicy ketonowej ani w pierwszych tygodniach po rozpoznaniu cukrzycy typu 1 (wysoki cukier przejściowo hamuje wydzielanie insuliny, a potem może pojawić się remisja),
  • choroba nerek zawyża wynik, bo peptyd C wolniej jest usuwany,
  • pochodne sulfonylomocznika i glinidy pobudzają wydzielanie insuliny i podnoszą peptyd C.

Co oznacza wynik

Wynik Możliwe znaczenie
niski przy wysokim cukrze niedobór insuliny: cukrzyca typu 1, LADA, długo trwająca cukrzyca typu 2, choroby trzustki
niski przy niskim cukrze prawidłowa reakcja organizmu
prawidłowy lub wysoki przy cukrzycy zachowane wydzielanie insuliny: cukrzyca typu 2, MODY, insulinooporność
wysoki przy niskim cukrze guz wydzielający insulinę (insulinoma) lub przyjmowanie pochodnych sulfonylomocznika; wymaga diagnostyki
niski przy niskim cukrze i wysokiej insulinie insulina podana z zewnątrz

Wynik zawsze omów z lekarzem, który zinterpretuje go razem z przeciwciałami, obrazem klinicznym i przebiegiem choroby.

Źródła

  1. Jones AG, Hattersley AT. The clinical utility of C-peptide measurement in the care of patients with diabetes. Diabet Med 2013;30(7):803–817. doi:10.1111/dme.12159
  2. Leighton E, Sainsbury CA, Jones GC. A Practical Review of C-Peptide Testing in Diabetes. Diabetes Ther 2017;8(3):475–487. doi:10.1007/s13300-017-0265-4
  3. Holt RIG i wsp. The management of type 1 diabetes in adults. A consensus report by the ADA and EASD. Diabetologia 2021;64:2609–2652.