Makulopatia cukrzycowa, czyli cukrzycowy obrzęk plamki (DME), to gromadzenie się płynu w centralnej części siatkówki, odpowiedzialnej za ostre widzenie i czytanie. Jest najczęstszą przyczyną pogorszenia wzroku u osób z cukrzycą. Długo nie daje objawów, dlatego wykrywa się ją w badaniu dna oka i OCT. Dziś leczy się ją skutecznie zastrzykami do oka (anty-VEGF), refundowanymi w Polsce w programie lekowym, a wcześnie rozpoczęte leczenie często pozwala zachować, a nawet poprawić ostrość wzroku.
Czym jest obrzęk plamki
Plamka (makula) to środek siatkówki o średnicy kilku milimetrów. Przewlekle wysoki cukier uszkadza drobne naczynia siatkówki (retinopatia cukrzycowa): stają się nieszczelne, a do plamki przecieka płyn, białka i tłuszcze (wysięki twarde). Siatkówka grubieje i przestaje ostro widzieć. Obrzęk plamki może pojawić się na każdym etapie retinopatii, także w jej wczesnej, nieproliferacyjnej postaci.
Rzadszą postacią jest makulopatia niedokrwienna, w której naczynia plamki się zamykają; leczy się ją trudniej.
Czynniki ryzyka
- długi czas trwania cukrzycy i wysokie HbA1c,
- nadciśnienie i wysoki cholesterol (zwłaszcza trójglicerydy),
- choroba nerek z białkomoczem,
- ciąża u kobiety z cukrzycą przedciążową,
- operacja zaćmy u osoby z retinopatią,
- bardzo szybkie obniżenie wysokiego cukru (np. po rozpoczęciu insuliny lub silnych leków GLP-1 u osoby z zaawansowaną retinopatią) może przejściowo nasilić zmiany; nie jest to powód, by nie leczyć, ale do kontroli okulistycznej.
Objawy
- stopniowe pogorszenie ostrości widzenia z bliska i z daleka, którego nie poprawiają nowe okulary,
- zamazana lub szara plama w centrum obrazu,
- zniekształcenie linii (proste linie wyglądają na falujące),
- gorsze widzenie kolorów i kontrastu, trudności z czytaniem i rozpoznawaniem twarzy.
W domu pomocny jest test siatki Amslera: patrz jednym okiem na kratkę z kropką pośrodku. Jeśli linie się wyginają lub znikają, zgłoś się do okulisty. Uwaga: wahania cukru też chwilowo zmieniają ostrość wzroku, bo zmienia się uwodnienie soczewki; to nie jest makulopatia.
Badania
- badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic lub zdjęcie siatkówki: w cukrzycy typu 2 od rozpoznania, w typie 1 po 5 latach, potem zwykle raz w roku,
- OCT (optyczna koherentna tomografia): bezbolesne badanie, które w kilka sekund mierzy grubość siatkówki; podstawa rozpoznania i kontroli leczenia,
- angiografia fluoresceinowa lub angio-OCT: w wybranych przypadkach, np. przy podejrzeniu niedokrwienia.
Leczenie
| Metoda | Kiedy | Uwagi |
|---|---|---|
| zastrzyki anty-VEGF do ciała szklistego: aflibercept, ranibizumab, faricimab, brolucizumab | leczenie pierwszego wyboru w obrzęku obejmującym środek plamki z pogorszeniem wzroku | na początku co 4 tygodnie (zwykle 3–5 dawek), potem odstępy wydłuża się według OCT; w Polsce refundowane w programie lekowym NFZ |
| implanty ze sterydem (deksametazon, fluocynolon) | gdy anty-VEGF nie działa wystarczająco, u osób po operacji zaćmy, przy przeciwwskazaniach | działają kilka miesięcy; mogą podnieść ciśnienie w oku i przyspieszyć zaćmę |
| laser ogniskowy lub typu grid | obrzęk poza samym środkiem plamki, jako uzupełnienie | dziś rzadziej niż kiedyś |
| witrektomia | gdy obrzęk wynika z pociągania przez ciało szkliste lub błony | zabieg chirurgiczny |
Zastrzyk wykonuje się w znieczuleniu kroplami, w warunkach jałowych; trwa kilka minut i zwykle nie boli. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest zapalenie wnętrza oka: ból, zaczerwienienie i pogorszenie widzenia w ciągu kilku dni po zastrzyku wymagają pilnego kontaktu z okulistą.
Najlepsze efekty daje regularność: opuszczone wizyty i przerwy w leczeniu często kończą się trwałą utratą wzroku.
Co możesz zrobić sam
- wyrównaj cukier: HbA1c zwykle poniżej 7%, ale obniżane stopniowo u osób z zaawansowaną retinopatią,
- kontroluj ciśnienie (cel 120–129/70–79 mm Hg według PTD) i lipidy: nadciśnienie, dyslipidemia,
- fenofibrat w badaniach spowalniał postęp retinopatii u osób z cukrzycą typu 2; o jego dołączeniu decyduje lekarz,
- rzuć palenie,
- nie opuszczaj badań dna oka i zastrzyków,
- przy pogorszeniu wzroku sprawdź, czy możesz prowadzić samochód (prawo jazdy a cukrzyca), i zapytaj o pomoce dla słabowidzących.
Źródła
- Wells JA i wsp. (DRCR.net). Aflibercept, Bevacizumab, or Ranibizumab for Diabetic Macular Edema. N Engl J Med 2015;372(13):1193–1203. doi:10.1056/NEJMoa1414264
- Schmidt-Erfurth U i wsp. Guidelines for the Management of Diabetic Macular Edema by the European Society of Retina Specialists (EURETINA). Ophthalmologica 2017;237(4):185–222. doi:10.1159/000458539
- Wykoff CC i wsp. (YOSEMITE, RHINE). Efficacy, durability, and safety of intravitreal faricimab with extended dosing up to every 16 weeks in patients with diabetic macular oedema. Lancet 2022;399(10326):741–755. doi:10.1016/S0140-6736(22)00018-6
- Preiss D i wsp. (LENS). Fenofibrate and Diabetic Retinopathy. NEJM Evid 2024;3(8). doi:10.1056/EVIDoa2400179
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Current Topics in Diabetes 2026. ptdiab.pl

