Stopa Charcota (neuroartropatia Charcota) to ostre, postępujące uszkodzenie kości i stawów stopy u osoby z zaawansowaną neuropatią, które bez leczenia prowadzi do trwałej deformacji, owrzodzeń, a nawet amputacji. W fazie ostrej stopa jest ciepła, obrzęknięta i zaczerwieniona, ale często prawie nie boli, dlatego bywa mylona z infekcją, zakrzepicą lub skręceniem. Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie i pełne odciążenie stopy, zwykle w specjalnym opatrunku gipsowym, przez kilka miesięcy.

Dlaczego powstaje

Stopa Charcota rozwija się u osób z neuropatią cukrzycową: utrata czucia sprawia, że drobne urazy i mikrozłamania nie bolą, a chory dalej chodzi. Uszkodzenie nerwów autonomicznych zwiększa przepływ krwi w kości i pobudza jej rozpad, a stan zapalny (cytokiny) nasila utratę masy kostnej. Efekt to błędne koło: złamania, przemieszczenia stawów i zapadanie się szkieletu stopy.

Choroba dotyczy zwykle osób z długo trwającą cukrzycą (często ponad 10 lat), najczęściej w wieku 40–60 lat, także po przeszczepieniu nerki lub trzustki. Zajmuje przeważnie jedną stopę, ale u części chorych później także drugą.

Objawy

Faza ostra (aktywna):

  • stopa wyraźnie cieplejsza od drugiej (różnica temperatury skóry powyżej 2°C),
  • obrzęk i zaczerwienienie stopy i kostki,
  • ból niewielki lub żaden, mimo nasilonych zmian,
  • często po niewielkim urazie (potknięcie, skręcenie), którego chory nie pamięta.

Faza przewlekła: obrzęk i ocieplenie ustępują, ale zostaje deformacja, najczęściej zapadnięcie sklepienia i wypukła podeszwa („stopa kołyskowa”). Wystające kości są narażone na ucisk i owrzodzenia, które łatwo ulegają zakażeniu (stopa cukrzycowa).

Sygnał alarmowy: ciepła, obrzęknięta, zaczerwieniona stopa u osoby z cukrzycą i neuropatią, nawet bez bólu i bez rany, wymaga pilnej oceny w poradni stopy cukrzycowej lub u ortopedy. Do czasu konsultacji nie obciążaj stopy.

Rozpoznanie

  • badanie stopy i porównanie temperatury obu stóp (termometr na podczerwień),
  • RTG stopy; we wczesnej fazie bywa prawidłowe,
  • rezonans magnetyczny: wykrywa obrzęk szpiku i mikrozłamania, zanim będą widoczne w RTG; pozwala też odróżnić Charcota od zapalenia kości,
  • badania krwi (CRP, leukocyty), gdy podejrzewa się zakażenie; przy ranie na stopie ważne jest wykluczenie zapalenia kości.

Najczęstsze pomyłki to rozpoznanie róży, zapalenia tkanki podskórnej, dny moczanowej, zakrzepicy lub skręcenia stawu. Przy nietypowym obrzęku stopy u osoby z neuropatią zawsze warto pomyśleć o Charcocie.

Leczenie

  • pełne odciążenie stopy w opatrunku gipsowym typu total contact cast lub nieodejmowanym bucie ortopedycznym; to podstawa leczenia,
  • odciążenie trwa zwykle kilka miesięcy (często 3–6, a nawet ponad 12), aż ustąpią ocieplenie i obrzęk, a badania obrazowe pokażą wygaszenie procesu; kontrola co 1–4 tygodnie,
  • potem stopniowe obciążanie w specjalnym bucie (np. typu CROW), a następnie obuwie i wkładki wykonane na miarę, noszone stale,
  • leki (np. bisfosfoniany) nie są zalecane jako standard, bo nie przyspieszają wygojenia,
  • operacja (rekonstrukcja, usunięcie wyrośli kostnych, artrodeza) przy niestabilnej deformacji, nawracających owrzodzeniach lub niemożności dopasowania obuwia,
  • wyrównanie cukrzycy, witamina D przy niedoborze, rzucenie palenia.

Po wygojeniu

  • ryzyko nawrotu i choroby drugiej stopy jest duże, dlatego potrzebne są regularne kontrole (często co 1–3 miesiące, jak w najwyższej grupie ryzyka stopy cukrzycowej),
  • codziennie oglądaj stopy i porównuj ich temperaturę,
  • noś obuwie ortopedyczne na miarę; zapytaj lekarza o zlecenie i dofinansowanie NFZ,
  • unikaj chodzenia boso i długiego stania.

Źródła

  1. Schaper NC i wsp. Practical guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024;40(3):e3657. doi:10.1002/dmrr.3657
  2. Rogers LC i wsp. The Charcot Foot in Diabetes. Diabetes Care 2011;34(9):2123–2129. doi:10.2337/dc11-0844
  3. Kaynak G i wsp. An overview of the Charcot foot pathophysiology. Diabet Foot Ankle 2013;4:21117. doi:10.3402/dfa.v4i0.21117