Specjalnie wyszkolone psy (diabetic alert dogs) potrafią ostrzegać opiekuna przed niskim, a czasem także wysokim cukrem, prawdopodobnie wyczuwając zmiany zapachu oddechu i potu. W badaniach ich skuteczność bardzo się różniła: część psów wychwytywała większość epizodów, inne tylko część, często z opóźnieniem lub fałszywymi alarmami. Dlatego pies może być cennym wsparciem i towarzyszem, ale nie zastępuje glukometru ani CGM z alarmami.
Jak pies wyczuwa niedocukrzenie
Hipoglikemia zmienia skład wydychanego powietrza i potu. Naukowcy z Cambridge wykazali, że w czasie niedocukrzenia rośnie w oddechu stężenie izoprenu, a pies, którego węch jest kilkadziesiąt tysięcy razy czulszy od ludzkiego, może wychwytywać takie zmiany. Psy reagują też na zachowanie opiekuna (pocenie się, drżenie, zmianę ruchów).
Wyszkolony pies sygnalizuje problem umówionym zachowaniem: trąca nosem, kładzie łapę, przynosi specjalny przedmiot (tzw. bringsel), budzi w nocy, a czasem przynosi glukometr lub zestaw z glukozą.
Co pokazały badania
- w niektórych badaniach właściciele psów zgłaszali mniej ciężkich niedocukrzeń, większe poczucie bezpieczeństwa i lepszą jakość życia, szczególnie rodzice małych dzieci,
- w badaniach z pomiarami cukru czułość psów była bardzo różna: od kilkudziesięciu procent do ponad 80% epizodów, z dużymi różnicami między psami, porą dnia i sytuacją,
- psy często ostrzegały później niż CGM, zdarzały się też fałszywe alarmy,
- skuteczność zależy od jakości szkolenia i regularnego utrwalania nawyków przez opiekuna.
| Pies sygnalizujący | CGM z alarmami | |
|---|---|---|
| podaje wartość cukru | nie | tak, co 1–5 minut |
| ostrzega przed spadkiem | często, ale niepewnie | tak, z prognozą |
| działa w nocy | tak, jeśli pies śpi w pobliżu | tak |
| koszt | wysoki (szkolenie), utrzymanie psa | refundacja w wielu grupach |
| wsparcie emocjonalne | duże | brak |
Jak zdobyć takiego psa
- psy szkolą wyspecjalizowane fundacje i organizacje (np. brytyjska Medical Detection Dogs); w Polsce szkoleniem psów asystujących zajmuje się kilka fundacji, ale psy dla osób z cukrzycą są rzadkie,
- czas oczekiwania bywa długi (nawet kilka lat), a koszt wyszkolenia sięga kilkudziesięciu tysięcy złotych; część fundacji zbiera na to środki,
- opiekun musi współpracować przy szkoleniu: zbierać próbki zapachu (np. waciki ze śliną w czasie niedocukrzenia) i codziennie nagradzać poprawne alarmy,
- pies z certyfikatem psa asystującego ma w Polsce prawo wstępu z opiekunem do obiektów użyteczności publicznej, środków transportu i sklepów.
Pies i technologia razem
Najbezpieczniejsze jest połączenie: CGM z alarmami (refundowany m.in. w cukrzycy typu 1 od 4. roku życia, refundacja CGM), edukacja i regularna samokontrola glukometrem, a pies jako dodatkowe wsparcie. Gdy pies alarmuje, zawsze zmierz cukier i działaj według wyniku.
Osoby z częstymi, nieodczuwanymi niedocukrzeniami (nieświadomość hipoglikemii) potrzebują przede wszystkim zmiany leczenia: CGM, często pompy insulinowej z systemem AID i unikania niedocukrzeń przez kilka tygodni, co pozwala odzyskać odczuwanie objawów.
Źródła
- Neupane S i wsp. Exhaled Breath Isoprene Rises During Hypoglycemia in Type 1 Diabetes. Diabetes Care 2016;39(7):e97–e98. doi:10.2337/dc16-0461
- Rooney NJ i wsp. How effective are trained dogs at alerting their owners to changes in blood glucose? Variability in performance of glycaemia alert dogs. PLoS ONE 2019;14(1):e0210092. doi:10.1371/journal.pone.0210092
- Los EA i wsp. Reliability of Trained Dogs to Alert to Hypoglycemia in Patients With Type 1 Diabetes. J Diabetes Sci Technol 2017;11(3):506–512. doi:10.1177/1932296816666537
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 20a: pies asystujący).
