Efekt Somogyi - hiperglikemia z odbicia
Efekt Somogyi (zjawisko) – to wysoki poziom cukru (hiperglikemia) zaraz po przebudzeniu rano (na czczo). Jest to wzrost stężenia glukozy we krwi po obudzeniu do wartości przekraczającej zalecany poziom, który wynosi 70 - 110 mg/dl (3,9 - 6,1 mmol/l). Zwykle jest następstwem nocnej hipoglikemii (niedocukrzenie). Nazwa zjawiska wzięła się od węgierskiego uczonego, który jako pierwszy je opisał. Inne nazwy to hiperglikemia z odbicia lub hiperglikemia reaktywna.
W wyniku niedocukrzenia w godzinach od 2.00 – 4.00 następuje wzrost wydzielania hormonów hiperglikemizujących (podnoszących poziom cukru we krwi), takich jak glukagon, kortyzol czy adrenalina. Zwiększone stężenie tych hormonów wpływa na zmiany metabolizmu. W efekcie wywołuje to insulinooporność i podnosi poziom glikemii na czczo. Dzięki temu organizm tworzy obronę i zapobiega rozwojowi ciężkiej hipoglikemii w nocy, ponieważ epizody niedocukrzenia często mogą przebiegać bezobjawowo.
Należy wówczas badać glikemię kilka razy w nocy. Proponuje się, aby badanie przeprowadzać w godzinach:
- 24.00
- 2.00 - 3.00
- 4.00 - 6.00
Pozwoli to zróżnicować przyczyny zmiany stężenia glukozy i powstrzyma od bezpodstawnego podniesienia dawki insuliny wieczorem.
Jeśli w godzinach 2 - 4 rano wyniki są niskie, najprawdopodobniej występuje tzw. efekt Somogyi, co doprowadzi do tzw. odbicia. Prawidłowa glikemia lub przecukrzenie o tej porze (2 - 4) świadczyć będą raczej o efekcie brzasku, który najczęściej jest wynikiem procesu dojrzewania u młodych diabetyków.
Przyczyny efektu Somogyi:
- źle dobrana dawka insuliny do kolacji (błąd dietetyczny)
- źle dobrana dawka insuliny bazowej
- źle dobrane leki doustne w porze wieczornej
- zbyt skąpy posiłek do podanej insuliny (brak korekt)
- zmiana miejsca podania insuliny na ciele
Przy stwierdzeniu niedocukrzenia w nocy zaleca się:
nie zmieniać bez potrzeby miejsca podawania insuliny na ciele
korektę dawki insuliny bazalnej o 1-2 j
wprowadzenie zdrowych nawyków dietetycznych wraz z korektą dawki insuliny poposiłkowej w porze wieczornej
