Amiotrofia cukrzycowa (cukrzycowa radikulopleksopatia lędźwiowo-krzyżowa) to rzadkie powikłanie nerwowe cukrzycy: nagły, silny ból uda, biodra lub pośladka, a po nim osłabienie i zanik mięśni uda, zwykle z wyraźnym chudnięciem. Dotyczy głównie osób po 50. roku życia z cukrzycą typu 2, często o krótkim przebiegu i niezbyt złym wyrównaniu. Choroba jest bardzo uciążliwa, ale ma tendencję do samoistnej, powolnej poprawy w ciągu 1–3 lat.

Najczęstszą postać uszkodzenia nerwów w cukrzycy, polineuropatię stóp, opisujemy w artykule neuropatia cukrzycowa.

Czym jest amiotrofia cukrzycowa

To neuropatia proksymalna, czyli uszkodzenie korzeni nerwowych, splotu lędźwiowo-krzyżowego i nerwów zaopatrujących mięśnie uda i miednicy. W badaniach biopsyjnych stwierdza się zapalenie drobnych naczyń nerwów (mikrowaskulitis) i ich niedokrwienie, a nie tylko uszkodzenie metaboliczne jak w typowej polineuropatii. Występuje u ok. 1% osób z cukrzycą.

Charakterystyczne jest to, że amiotrofia pojawia się często:

  • u osób z cukrzycą typu 2 po 50. roku życia, częściej u mężczyzn,
  • przy niezbyt złym wyrównaniu, czasem wkrótce po rozpoznaniu cukrzycy,
  • po niezamierzonej utracie masy ciała (często 10 kg i więcej),
  • niekiedy po szybkim obniżeniu wysokiego cukru.

Objawy

  1. Nagły, bardzo silny ból uda, biodra, pośladka lub okolicy lędźwiowej, zwykle po jednej stronie, często nasilający się w nocy; pacjenci opisują go jako palący, głęboki, rwący.
  2. W ciągu dni lub tygodni pojawia się osłabienie mięśni uda: trudność ze wstawaniem z krzesła, wchodzeniem po schodach, uginanie się kolana, upadki.
  3. Zanik mięśnia czworogłowego uda widoczny gołym okiem.
  4. Osłabiony lub zniesiony odruch kolanowy, zaburzenia czucia na udzie.
  5. Chudnięcie, osłabienie, czasem objawy autonomiczne.
  6. U części chorych w ciągu tygodni lub miesięcy objawy przechodzą na drugą nogę, rzadziej obejmują też tułów lub ręce.

Rozpoznanie

Rozpoznanie wymaga wykluczenia innych chorób o podobnych objawach, przede wszystkim ucisku korzeni nerwowych w kręgosłupie (dyskopatia, zwężenie kanału), guzów, krwiaka, chorób zapalnych i nowotworowych. Stosuje się:

  • badanie neurologiczne,
  • EMG i badanie przewodnictwa nerwowego: pokazują uszkodzenie korzeni, splotu i nerwów,
  • rezonans magnetyczny kręgosłupa lędźwiowego i splotu,
  • badania krwi (w tym HbA1c), czasem badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (zwykle podwyższone białko).

Ponieważ ból i chudnięcie mogą nasuwać podejrzenie nowotworu, diagnostyka bywa długa. Warto wspomnieć lekarzowi o cukrzycy i o tym, że objawy zaczęły się nagle.

Leczenie

  • leczenie bólu neuropatycznego: pregabalina, gabapentyna, duloksetyna, amitryptylina; czasem leki opioidowe przez krótki okres; dawki dobiera lekarz,
  • wyrównanie cukrzycy: stopniowe, bez gwałtownych zmian, zwykle bez potrzeby radykalnej intensyfikacji,
  • rehabilitacja i fizjoterapia: ćwiczenia wzmacniające mięśnie uda, nauka bezpiecznego chodzenia, kule, balkonik, poręcze,
  • zapobieganie upadkom: usunięcie dywaników, dobre oświetlenie, bezpieczne wstawanie,
  • leczenie immunologiczne (dożylne glikokortykosteroidy, immunoglobuliny) bywa stosowane w ciężkim, postępującym bólu; zmniejszać może ból, ale brak badań potwierdzających, że przyspiesza powrót siły. Sterydy podnoszą cukier, więc wymagają częstszych pomiarów i często insuliny (sterydy a cukrzyca).

Rokowanie

  • ból zwykle słabnie po kilku tygodniach do kilku miesięcy,
  • siła mięśni wraca powoli, przez 1–3 lata; u wielu osób poprawa jest duża, ale nie zawsze całkowita,
  • nawroty są rzadkie.

Ważne jest wsparcie psychiczne: długi ból i utrata sprawności sprzyjają depresji, a świadomość, że choroba zwykle się poprawia, pomaga przetrwać ten okres.

Kiedy pilnie do lekarza

  • nagły silny ból uda lub pośladka z osłabieniem nogi,
  • zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie krocza (to objawy ucisku w kręgosłupie wymagające pilnej diagnostyki),
  • szybka utrata masy ciała bez przyczyny.

Źródła

  1. Dyck PJB, Windebank AJ. Diabetic and nondiabetic lumbosacral radiculoplexus neuropathies: new insights into pathophysiology and treatment. Muscle Nerve 2002;25(4):477–491. doi:10.1002/mus.10080
  2. Chan YC, Lo YL, Chan ESY. Immunotherapy for diabetic amyotrophy. Cochrane Database Syst Rev 2017;7:CD006521. doi:10.1002/14651858.CD006521.pub4
  3. Pop-Busui R i wsp. Diabetic Neuropathy: A Position Statement by the American Diabetes Association. Diabetes Care 2017;40(1):136–154. doi:10.2337/dc16-2042
  4. Tracy JA, Dyck PJB. The spectrum of diabetic neuropathies. Phys Med Rehabil Clin N Am 2008;19(1):1–26. doi:10.1016/j.pmr.2007.10.010