Cukrzyca a operacja – przygotowanie i dzień zabiegu
Operacja u osoby z cukrzycą wymaga wcześniejszego przygotowania i dobrego wyrównania cukru. Kluczowe jest zaplanowanie zabiegu z wyprzedzeniem, komplet badań oraz właściwe prowadzenie glikemii przed, w trakcie i po zabiegu. Poniżej całość w jednym miejscu.
Przygotowanie – zanim trafisz na salę
- Zaplanuj zabieg z wyprzedzeniem i upewnij się, że szpital zapewnia konsultację diabetologa.
- Wyrównaj cukrzycę metabolicznie przed planowym zabiegiem.
- W cukrzycy typu 1 nie przerywaj insulinoterapii.
- Metforminę odstaw zwykle co najmniej 24 godziny przed operacją (zgodnie z zaleceniem lekarza).
Niezbędne badania przed zabiegiem
- dobowy profil glikemii (7 pomiarów, przy insulinie także ok. 3:00 w nocy) oraz HbA1c,
- morfologia, elektrolity (Na⁺, K⁺), kreatynina, próby wątrobowe (AST, ALT),
- układ krzepnięcia: INR, APTT, czas krwawienia; gazometria,
- badanie ogólne moczu, ocena dna oka,
- EKG spoczynkowe i RTG klatki piersiowej.
Przy chorobie niedokrwiennej serca lub rozległych zabiegach wykonuje się dodatkową diagnostykę (próba wysiłkowa, echo serca, Holter).
Kiedy możliwy jest zabieg „jednego dnia“?
W trybie ambulatoryjnym można operować osoby dobrze wyrównane na intensywnej insulinoterapii oraz część chorych na cukrzycę typu 2 leczonych dietą lub dietą i metforminą (glikemia < 140 mg/dl, HbA1c ok. 6,5%) – po odstawieniu metforminy. Pozostałych chorych w okresie okołooperacyjnym prowadzi się na insulinie.
Postępowanie w dniu operacji
W dniu zabiegu stosuje się zwykle dożylny wlew glukozy, insuliny i potasu pod kontrolą glikemii (tzw. algorytm KIG). Zasady ogólne:
- glikemię utrzymuje się w granicach ok. 100–180 mg/dl,
- cukier kontroluje się często (co 1–2 godziny), a dawki insuliny modyfikuje na bieżąco,
- w cukrzycy typu 1 i bezwzględnym niedoborze insuliny preferuje się oddzielny, ciągły wlew insuliny,
- postępowanie prowadzi się do czasu powrotu do normalnego odżywiania.
To zadanie zespołu anestezjologiczno-diabetologicznego – pacjent nie prowadzi tych wyliczeń samodzielnie.
Po operacji
Po powrocie do jedzenia wraca się do wstrzyknięć insuliny (pen lub pompa) – podskórnie 1–3 godziny przed zakończeniem wlewu dożylnego. Jeśli przed zabiegiem cukrzyca była dobrze wyrównana, po zagojeniu rany można wrócić do wcześniejszego schematu leczenia (u części chorych na typ 2 – do leków doustnych).
Źródła
- American Diabetes Association. Diabetes Care in the Hospital: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care 2024;47(Suppl.1):S295–S306. doi:10.2337/dc24-S016
- Duggan EW, Carlson K, Umpierrez GE. Perioperative Hyperglycemia Management: An Update. Anesthesiology 2017;126(3):547–560. doi:10.1097/ALN.0000000000001515
Najczęstsze pytania
Jakie badania trzeba wykonać przed operacją przy cukrzycy?
Zwykle: dobowy profil glikemii, HbA1c, morfologię, elektrolity, kreatyninę, próby wątrobowe, układ krzepnięcia (INR, APTT), badanie ogólne moczu, EKG, RTG klatki piersiowej i ocenę dna oka. Zakres ustala lekarz.
Czy trzeba odstawić metforminę przed operacją?
Tak. Metforminę odstawia się zwykle co najmniej 24 godziny przed planowym zabiegiem. Decyzję i sposób prowadzenia cukrzycy w tym czasie ustala lekarz – często przechodzi się na insulinę.
Czy przy cukrzycy typu 1 można przerwać insulinę przed operacją?
Nie. W cukrzycy typu 1 nie wolno przerywać insulinoterapii. W okresie okołooperacyjnym stosuje się zwykle dożylny wlew glukozy z insuliną i potasem pod kontrolą glikemii.
Jaki cukier powinien być w dniu operacji?
W trakcie zabiegu dąży się zwykle do glikemii w granicach ok. 100–180 mg/dl. Poziom cukru jest regularnie kontrolowany, a dawki insuliny dostosowywane przez zespół medyczny.
