Ketony (ciała ketonowe, potocznie aceton) w moczu lub we krwi oznaczają, że organizm spala tłuszcze zamiast glukozy. Dzieje się tak, gdy brakuje insuliny albo jedzenia. U osoby z cukrzycą ketony przy wysokim cukrze mogą być pierwszym sygnałem groźnej kwasicy ketonowej. Ketony przy prawidłowym cukrze zwykle wynikają z głodzenia, wymiotów, infekcji lub diety niskowęglowodanowej i są mniej groźne.

Skąd biorą się ciała ketonowe

Glukoza to główne paliwo komórek, ale żeby wejść do komórek, potrzebuje insuliny. Gdy insuliny jest za mało albo brakuje glukozy (głód), organizm rozkłada tłuszcze. Wątroba zamienia kwasy tłuszczowe w ciała ketonowe: beta-hydroksymaślan, acetooctan i aceton. Są alternatywnym paliwem, ale w dużych ilościach zakwaszają krew. Aceton jest lotny, dlatego czuć go w oddechu jako zapach zmywacza do paznokci lub przejrzałych owoców.

Przyczyny ketonów

Przyczyna Cukier Groźne?
niedobór insuliny w cukrzycy: pominięta dawka, awaria pompy, nierozpoznana cukrzyca wysoki tak, ryzyko kwasicy
infekcja, gorączka, uraz u osoby z cukrzycą zwykle wysoki może być
flozyny (inhibitory SGLT2) przy chorobie, wymiotach, diecie keto prawidłowy lub umiarkowanie podwyższony tak, kwasica euglikemiczna
głodzenie, długa przerwa w jedzeniu, wymioty prawidłowy lub niski zwykle nie
dieta niskowęglowodanowa lub ketogeniczna prawidłowy zwykle nie
intensywny, długi wysiłek różny zwykle nie
ciąża, zwłaszcza z nudnościami różny wymaga uwagi
alkohol z niejedzeniem (kwasica alkoholowa) prawidłowy lub niski może być

Jak mierzyć ketony

We krwi (glukometrem z funkcją pomiaru ketonów i specjalnymi paskami):

  • mierzy beta-hydroksymaślan, główny keton w kwasicy,
  • pokazuje stan „tu i teraz”, dlatego lepiej nadaje się do decyzji o leczeniu,
  • zalecany dla osób z cukrzycą typu 1, na pompie i na flozynach.

W moczu (paski testowe):

  • mierzą acetooctan i pokazują stan sprzed kilku godzin,
  • są tańsze, ale mniej dokładne; po rozpoczęciu leczenia mogą jeszcze długo być dodatnie,
  • paski po otwarciu opakowania szybko tracą ważność: sprawdź datę.

Co oznacza wynik

Ketony we krwi:

Wynik Znaczenie u osoby z cukrzycą
poniżej 0,6 mmol/l prawidłowo
0,6–1,5 mmol/l podwyższone: dodatkowa insulina według zaleceń, picie, pomiar za 1–2 godziny
1,5–3,0 mmol/l duże ryzyko kwasicy: pilny kontakt z lekarzem
powyżej 3,0 mmol/l prawdopodobna kwasica: SOR lub 112

Ketony w moczu (pasek):

Wynik Orientacyjne znaczenie
ujemny brak ketonów
ślad / + niewielkie ketony, często po głodzeniu lub przy chorobie
++ umiarkowane; przy cukrzycy i wysokim cukrze pilny kontakt z lekarzem
+++ i więcej duże; przy cukrzycy, zwłaszcza z wymiotami, SOR

Graficzne podsumowanie progów znajdziesz w artykule o kwasicy ketonowej.

Kiedy mierzyć ketony przy cukrzycy

  • gdy cukier wynosi od ok. 250 mg/dl dłużej niż kilka godzin lub w dwóch kolejnych pomiarach,
  • w czasie infekcji, gorączki, wymiotów, biegunki,
  • gdy pojawiają się nudności, ból brzucha, szybki oddech, senność,
  • przy flozynach: przy złym samopoczuciu nawet przy niewysokim cukrze,
  • przy podejrzeniu awarii pompy.

Ketony w szczególnych sytuacjach

U dzieci bez cukrzycy: ketony często pojawiają się przy infekcji z gorączką i wymiotami, gdy dziecko mało je (tzw. acetonemia). Pomaga picie słodzonych płynów małymi porcjami. Zawsze trzeba jednak zmierzyć cukier: pragnienie, częste siusianie i chudnięcie mogą oznaczać cukrzycę typu 1.

W ciąży: niewielkie ketony rano są częste przy nudnościach i długiej przerwie nocnej. Zwykle pomaga przekąska przed snem. Przy cukrzycy ciążowej ketony mogą świadczyć o zbyt małej ilości węglowodanów w diecie (dieta w cukrzycy ciążowej).

Na diecie ketogenicznej: u zdrowej osoby ketoza żywieniowa (zwykle 0,5–3,0 mmol/l we krwi) przy prawidłowym cukrze to nie kwasica. Osoby z cukrzycą na insulinie lub flozynach powinny taką dietę uzgodnić z lekarzem.

Co robić przy ketonach

  1. Zmierz cukier.
  2. Pij dużo wody lub płynów bez cukru (przy niskim cukrze z cukrem).
  3. Nie pomijaj insuliny, nawet jeśli nie jesz. Przy wysokim cukrze i ketonach podaj dodatkową dawkę według planu od lekarza.
  4. Mierz ketony i cukier co 1–2 godziny.
  5. Nie ćwicz, gdy ketony są podwyższone.
  6. SOR lub 112: ketony we krwi powyżej 3,0 mmol/l, wymioty uniemożliwiające picie, szybki oddech, ból brzucha, senność.

Źródła

  1. Laffel L. Ketone bodies: a review of physiology, pathophysiology and application of monitoring to diabetes. Diabetes Metab Res Rev 1999;15(6):412–426.
  2. Umpierrez GE i wsp. Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report. Diabetes Care 2024;47(8):1257–1275.
  3. Misra S, Oliver NS. Diabetic ketoacidosis in adults. BMJ 2015;351:h5660. doi:10.1136/bmj.h5660
  4. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes–2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl. 1).