Retinopatia cukrzycowa – objawy, badania i leczenie
Retinopatia cukrzycowa to uszkodzenie siatkówki spowodowane przewlekle podwyższonym cukrem. Jest najczęstszym i najgroźniejszym powikłaniem ocznym cukrzycy i główną przyczyną ślepoty u osób w wieku produkcyjnym. Wcześnie wykryta – dzięki regularnym badaniom dna oka – daje się skutecznie leczyć.
Czym jest retinopatia cukrzycowa?
Długotrwała hiperglikemia uszkadza drobne naczynia siatkówki. Stają się one nieszczelne, dochodzi do wylewów i niedotlenienia siatkówki. Czynniki ryzyka to m.in. długi czas trwania cukrzycy, złe wyrównanie metaboliczne, nadciśnienie, wysokie lipidy, współistniejąca nefropatia oraz ciąża u kobiet z cukrzycą przedciążową.
Stadia retinopatii
- Retinopatia nieproliferacyjna (dawniej prosta) – wczesne zmiany: mikrotętniaki (czerwone punkciki), drobne wylewy, twarde i miękkie wysięki. Zwykle nie zagraża jeszcze utratą wzroku.
- Retinopatia proliferacyjna – tworzą się nowe, kruche naczynia. Łatwo pękają, powodując wylewy do ciała szklistego, a włóknienie może pociągać siatkówkę, prowadząc do jej odwarstwienia i trwałej utraty wzroku.
- Cukrzycowy obrzęk plamki – gromadzenie płynu w centralnej części siatkówki; może wystąpić na każdym etapie i pogarsza ostrość widzenia.
Objawy – i dlaczego badania są kluczowe
Wczesna retinopatia nie daje żadnych objawów i nie pogarsza ostrości wzroku – wykrywa ją tylko badanie dna oka. Dlatego okulistę należy informować o cukrzycy. Później mogą pojawić się nieostre widzenie, plamy czy „muszki“, a przy wylewie – nagłe pogorszenie wzroku.
Uwaga: przejściowe nieostre widzenie tuż po rozpoznaniu cukrzycy (zwłaszcza typu 1) wynika z wahań glukozy działających na soczewkę i ustępuje w ciągu 2–3 tygodni po wyrównaniu cukru. Nie wymaga dobierania okularów.
Jak często badać wzrok? (zalecenia PTD)
| Sytuacja | Częstość badania dna oka |
|---|---|
| Bez retinopatii | raz w roku |
| Początkowa nieproliferacyjna | co 6 miesięcy |
| Nieproliferacyjna bardziej zaawansowana | co 3 miesiące |
| Ciężka nieproliferacyjna / proliferacyjna | pilnie, zabieg laserowy |
| Obrzęk plamki | wg okulisty (laser / iniekcje anty-VEGF) |
| Ciąża u kobiety z cukrzycą | co 1–3 miesiące przez całą ciążę |
Pierwsze badanie: w cukrzycy typu 1 – w ciągu 5 lat od rozpoznania (u dzieci w okresie dojrzewania jak najszybciej); w cukrzycy typu 2 – od momentu rozpoznania. Badanie dna oka wymaga rozszerzenia źrenic kroplami – po nim przez kilka godzin nie wolno prowadzić samochodu.
Leczenie retinopatii cukrzycowej
Najważniejsza jest kontrola choroby podstawowej: wyrównanie glikemii, ciśnienia tętniczego i lipidów. W zależności od zaawansowania stosuje się:
- Laseroterapię siatkówki (fotokoagulację) – niszczy obszary niedokrwienia i nowe naczynia, zapobiega odwarstwieniu; ogniskową, typu GRID lub panfotokoagulację. Można ją wykonywać także w ciąży.
- Iniekcje doszklistkowe anty-VEGF (aflibercept, ranibizumab, bewacyzumab) – zwłaszcza w obrzęku plamki obejmującym dołek.
- Witrektomię – usunięcie ciała szklistego przy niewchłaniających się wylewach (po ~3 miesiącach w typie 1, ~6 w typie 2).
Wcześnie wdrożone leczenie znacząco zmniejsza ryzyko ślepoty. Regularne badania przesiewowe są tu ważniejsze niż jakikolwiek lek.
Źródła
- Wong TY, Cheung CMG, Larsen M, Sharma S, Simó R. Diabetic retinopathy. Nat Rev Dis Primers 2016;2:16012. doi:10.1038/nrdp.2016.12
- Solomon SD, Chew E, Duh EJ i wsp. Diabetic Retinopathy: A Position Statement by the American Diabetes Association. Diabetes Care 2017;40(3):412–418. doi:10.2337/dc16-2641
Najczęstsze pytania
Jakie są objawy retinopatii cukrzycowej?
We wczesnym stadium retinopatia nie daje objawów – dlatego kluczowe są regularne badania dna oka. Później mogą pojawić się pogorszenie ostrości wzroku, plamy lub „muszki” w polu widzenia, a w zaawansowanych zmianach – nagła utrata wzroku po wylewie.
Jak często osoba z cukrzycą powinna badać wzrok?
Bez retinopatii – raz w roku. Przy zmianach nieproliferacyjnych – co 3–6 miesięcy, a przy retinopatii proliferacyjnej lub obrzęku plamki – zgodnie z zaleceniem okulisty, pilnie. Pierwsze badanie: w typie 1 do 5 lat od rozpoznania, w typie 2 – od rozpoznania.
Czy retinopatię cukrzycową można wyleczyć?
Nie da się jej cofnąć, ale można zahamować postęp i ochronić wzrok. Podstawą jest dobra kontrola cukru, ciśnienia i lipidów, a w razie potrzeby laseroterapia siatkówki, iniekcje anty-VEGF lub witrektomia.
Czy nagłe nieostre widzenie po rozpoznaniu cukrzycy to retinopatia?
Zwykle nie. Przejściowe zaburzenia ostrości wzroku po rozpoznaniu wynikają z wahań cukru wpływających na soczewkę i ustępują w ciągu 2–3 tygodni po wyrównaniu glikemii. Nie wymagają dobierania okularów.