Kortyzol a cukier – jak hormon stresu podnosi glikemię
Kortyzol (hormon stresu) podnosi poziom cukru we krwi – działa przeciwstawnie do insuliny. Zwiększa produkcję glukozy w wątrobie i nasila insulinooporność. Dlatego stres, choroba czy leczenie sterydami często powodują wzrost glikemii u osób z cukrzycą.
Czym jest kortyzol?
Kortyzol (hydrokortyzol) to glikokortykosteroid produkowany przez korę nadnerczy. Znany jako „hormon stresu“, współdziała z adrenaliną i noradrenaliną. Ma dobowy rytm wydzielania – najwięcej rano, najmniej wieczorem.
Jak kortyzol wpływa na cukier?
Kortyzol należy do hormonów przeciwregulacyjnych (jak hormon wzrostu) – działa odwrotnie niż insulina:
- zwiększa glukoneogenezę – produkcję glukozy z aminokwasów i mleczanów w wątrobie,
- nasila insulinooporność – osłabia wychwyt glukozy przez tkanki,
- pobudza rozkład tłuszczów, co przy niedoborze insuliny sprzyja powstawaniu ciał ketonowych.
Efekt: poziom cukru rośnie, a trzustka musi wydzielać więcej insuliny.
Stres, choroba a wzrost cukru
Każdy stres – także choroba (np. infekcja, przeziębienie) – to dla organizmu bodziec do wydzielania kortyzolu. Stąd u osób z cukrzycą w czasie choroby często pojawia się hiperglikemia. W takich sytuacjach bywa konieczna czasowa korekta dawek insuliny – zgodnie z zasadami tzw. postępowania w dni chorobowe i zaleceniami lekarza.
Nadmiar kortyzolu a cukrzyca
Przewlekle podwyższony kortyzol – np. w zespole Cushinga lub przy leczeniu glikokortykosteroidami – nasila insulinooporność i może prowadzić do stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy (tzw. cukrzyca posteroidowa). Leczenie przyczyny zwykle poprawia gospodarkę węglowodanową.
Normy kortyzolu
Wartości zależą od pory pobrania i laboratorium. Orientacyjnie:
- rano (godz. 8:00): ok. 5–25 µg/dl (138–690 nmol/l),
- wieczorem stężenie fizjologicznie spada.
Wynik zawsze interpretuje lekarz w kontekście objawów i pory pobrania.
Źródła
- Kuo T, McQueen A, Chen TC, Wang JC. Regulation of Glucose Homeostasis by Glucocorticoids. Adv Exp Med Biol 2015;872:99–126. doi:10.1007/978-1-4939-2895-8_5
- Hwang JL, Weiss RE. Steroid-induced diabetes: a clinical and molecular approach to understanding and treatment. Diabetes Metab Res Rev 2014;30(2):96–102. doi:10.1002/dmrr.2486
Najczęstsze pytania
Czy kortyzol podnosi cukier?
Tak. Kortyzol to hormon przeciwregulacyjny – zwiększa produkcję glukozy w wątrobie i osłabia działanie insuliny, przez co podnosi poziom cukru we krwi. To dlatego stres i choroby często podwyższają glikemię.
Dlaczego stres podnosi cukier u osoby z cukrzycą?
W stresie (także w chorobie, np. infekcji) rośnie wydzielanie kortyzolu i adrenaliny, które podnoszą glikemię. U osób z cukrzycą może to wymagać czasowej korekty dawek insuliny – zawsze wg zaleceń lekarza.
Czy nadmiar kortyzolu może wywołać cukrzycę?
Przewlekły nadmiar kortyzolu (np. w zespole Cushinga lub przy leczeniu sterydami) nasila insulinooporność i może prowadzić do stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy. Leczenie przyczyny zwykle poprawia glikemię.
Jaka jest norma kortyzolu?
Orientacyjnie rano (godz. 8:00) ok. 5–25 µg/dl (138–690 nmol/l), z naturalnym spadkiem wieczorem. Zakresy zależą od laboratorium i pory pobrania – wynik interpretuje lekarz.