Badania tarczycy – TSH, FT3, FT4 i przeciwciała (normy)
W diagnostyce tarczycy podstawowym badaniem jest TSH. Gdy wynik jest nieprawidłowy, oznacza się hormony tarczycy (FT4, FT3) oraz przeciwciała (anty-TPO, anty-TG), a obraz gruczołu ocenia się w USG. Taki zestaw pozwala rozpoznać niedoczynność, nadczynność i choroby autoimmunologiczne, jak Hashimoto.
TSH – badanie pierwszego wyboru
TSH to hormon przysadki, który reguluje pracę tarczycy, i najczulszy wskaźnik jej zaburzeń. Zależność jest odwrotna:
- podwyższone TSH – najczęściej niedoczynność tarczycy,
- obniżone TSH – najczęściej nadczynność tarczycy.
Hormony tarczycy – FT4 i FT3
Wolne hormony (FT4 i FT3) pokazują, ile aktywnego hormonu krąży we krwi. Oznacza się je, gdy TSH jest nieprawidłowe, aby potwierdzić i ocenić nasilenie zaburzenia. FT4 ma większe znaczenie diagnostyczne niż FT3.
Przeciwciała – kiedy podejrzewamy chorobę autoimmunologiczną
- anty-TPO (przeciw peroksydazie tarczycowej) – podwyższone w chorobie Hashimoto i innych autoimmunologicznych zapaleniach tarczycy,
- anty-TG (przeciw tyreoglobulinie) – badanie pomocnicze,
- TRAb – przy podejrzeniu choroby Gravesa-Basedowa (nadczynność).
Normy badań tarczycy
Zakresy referencyjne zależą od laboratorium i metody – zawsze porównuj wynik z zakresem podanym na swoim wyniku. Wartości orientacyjne u dorosłych:
| Badanie | Orientacyjna norma |
|---|---|
| TSH | 0,4–4,0 mIU/l |
| FT4 | 0,9–1,7 ng/dl (11–22 pmol/l) |
| FT3 | 2,3–4,2 pg/ml (3,5–6,5 pmol/l) |
| anty-TPO | < 35 IU/ml |
USG tarczycy
Badanie ultrasonograficzne ocenia wielkość, strukturę i ewentualne guzki tarczycy. Jest uzupełnieniem badań z krwi, szczególnie przy podejrzeniu Hashimoto (charakterystyczny obraz miąższu) lub wykrytych zmianach ogniskowych.
Tarczyca a cukrzyca
Zaburzenia tarczycy występują u osób z cukrzycą częściej niż w populacji ogólnej – zwłaszcza przy cukrzycy typu 1, która ma podłoże autoimmunologiczne. Kto i jak często powinien kontrolować tarczycę przy cukrzycy, opisujemy w artykule tarczyca a cukrzyca – kontrola.
Źródła
- Jonklaas J i wsp. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism (American Thyroid Association Task Force). Thyroid 2014;24(12):1670–1751. doi:10.1089/thy.2014.0028
- Ross DS i wsp. 2016 American Thyroid Association Guidelines for Diagnosis and Management of Hyperthyroidism and Other Causes of Thyrotoxicosis. Thyroid 2016;26(10):1343–1421. doi:10.1089/thy.2016.0229
Najczęstsze pytania
Które badanie tarczycy zrobić najpierw?
Podstawą jest TSH – to najczulszy wskaźnik pracy tarczycy. Jeśli TSH jest nieprawidłowe, lekarz zleca FT4 (i ewentualnie FT3) oraz przeciwciała, aby ustalić przyczynę.
Jaka jest norma TSH?
Typowo 0,4–4,0 mIU/l, ale zakres zależy od laboratorium i sytuacji (np. inny w ciąży). Wynik zawsze interpretuje się z zakresem podanym na wyniku.
Jakie badania wykrywają Hashimoto?
Kluczowe są przeciwciała anty-TPO (a pomocniczo anty-TG) oraz obraz USG tarczycy. Przy niedoczynności współistnieje podwyższone TSH i obniżone FT4.
Czy badania tarczycy trzeba robić na czczo?
TSH i hormony tarczycy nie wymagają bycia na czczo, choć wiele osób łączy je z innymi badaniami porannymi. Warto zachować stałą porę i poinformować lekarza o przyjmowaniu lewotyroksyny.